• Polski
  • English
  • AA+A++

AKTUALNOŚCI

Populus Masoviae Medi Aevi i zagadka stulecia: kogo chowano w grobach z obstawami kamiennymi na Mazowszu średniowiecznym

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Populus Masoviae Medi Aevi i zagadka stulecia: kogo chowano w grobach z obstawami kamiennymi na Mazowszu średniowiecznym

Numer projektu: NCN OPUS 17 2019/33/B/HS3/02453

Kierownik projektu: prof. Andrzej Buko

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki

Kontakt:

e-mail: populusmasoviae@gmail.com
populus.masoviae@iaepan.edu.pl
Strona projektu: http://populusmasoviae.iaepan.edu.pl
Media społecznościowe: https://www.facebook.com/PopulusMasoviae

 

Charakterystyka

 

Wielką zagadką średniowiecza ziem polskich od 140 lat pozostaje kwestia etnicznego pochodzenia ludności zamieszkującej region Mazowsza i grzebiącej swych zmarłych na specyficznych cmentarzach z grobami w tzw. obudowach kamiennych. Charakteryzują się one osobliwą formą grobów, poza obszarem Mazowsza, niespotykaną na ziemiach polskich. Ich cechą wyróżniającą są kamienne konstrukcje grobów, widoczne do dziś na powierzchni terenu. Mają one postać dookolnych obstaw z dużych głazów często wewnątrz wypełnionych niewielkimi kamieniami. Cmentarze takie, pojawiające się około 2. połowy XI w., traktowane są najczęściej jako miejsca pochówku ludności przynajmniej formalnie schrystianizowanej.

Kim byli owi domniemani „pierwsi” mazowieccy chrześcijanie? Niestety, dyskusja na ten temat, nie doprowadziła dotąd do jednoznacznych rozstrzygnięć. Jedni opowiadają się za miejscowym pochodzeniem tej ludności, podczas gdy inni uznają, że w grobach tych pochowana jest ludność o obcym pochodzeniu. Interesujący w tym kontekście jest zwłaszcza pogląd, że założycielami tych cmentarzy byli wojownicy warego-ruscy, którzy przybyli na Mazowsze w 1. połowie XI w. wraz z Jarosławem Mądrym, w celu spacyfikowania Miecława – samozwańczego władcy tej dzielnicy, odmawiającego uznania zwierzchnictwa Kazimierza Odnowiciela. Po pomyślnym wykonaniu zadania mieliby oni pozostać na Mazowszu i osiedlić się w strefie jego północnego i wschodniego pogranicza, w celu zapewnienia tym terenom militarnej ochrony.

Tymczasem problem jest o wiele bardziej złożony, a próby weryfikacji hipotez o miejscowym, czy też obcym pochodzeniu zmarłych za pomocą tradycyjnych metod badania, okazują się bezowocne. Dlatego powstał zamysł ich weryfikacji za pomocą nowych jakościowo metod badań interdyscyplinarnych. Planowane badania z wykorzystaniem analiz paleogenetycznych oraz izotopowych, pomogą wykazać, skąd pochodziła ludność użytkująca te cmentarze. Z kolei badania antropologiczne umożliwią ocenę cech fizycznych analizowanych populacji i jej przemian w czasie. Podobny charakter będzie miała analiza diety, która winna ujawnić nawyki żywieniowe osób chowanych na tych cmentarzach. Zadaniem archeologów pozostanie natomiast wyodrębnienie cech kulturowych badanych populacji. Będzie to możliwe dzięki chronologicznemu rozwarstwieniu cmentarzy oraz wydzieleniu ich starszych i młodszych części, w tym sektorów, w których prawdopodobnie znajdowały się mogiły pierwszej generacji. Istotne miejsce w tym zakresie będą miały datowania radiowęglowe, które zweryfikują wnioskowanie archeologów.

Proponowana metoda badań interdyscyplinarnych zostanie wykorzystana w Polsce w proponowanej skali po raz pierwszy. Jej potencjał naukowy, ma naszym zdaniem charakter uniwersalny. Służyć zatem może innym kompleksowym badaniom etnogenetycznym, podejmowanym zarówno w odniesieniu do pojedynczych cmentarzysk, jak też ich grup, w dowolnie wybranej przez badaczy przestrzeni geograficznej, kulturowej i chronologicznej.
Zaprezentowane powyżej zagadnienie nie stanowi wyłącznie przedmiotu długotrwałej dyskusji naukowej, ale znajduje też wydźwięk społeczny. Potwierdzają to dostępne w internecie filmy dokumentalne o mazowieckich grobach w obstawach kamiennych i tajemnicach, jakie one kryją, nagrywane dla szerszego grona odbiorców (szczegóły na stronie: https://www.youtube.com/watch?v=qV_kMuZA8WY).


Między pijaną „matką zniszczenia” a trzeźwym „aniołem domu”. Ukryte reprezentacje kobiecego picia w polskich i brytyjskich dyskursach publicznych w drugiej połowie XIX wieku.

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Między pijaną „matką zniszczenia” a trzeźwym „aniołem domu”. Ukryte reprezentacje kobiecego picia w polskich i brytyjskich dyskursach publicznych w drugiej połowie XIX wieku.

Numer projektu: 2020/39/D/HS3/00568

Kierownik projektu: dr Dorota Dias-Lewandowska

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki - grant SONATA

Strona internetowa: www.womenandalcohol.net

Kontakt: lewandowskad(at)gmail.com  dsnwomencluster(at)gmail.com

 

Charakterystyka

 

Pijaństwo kobiet zawsze postrzegano jako groźniejsze i bardziej degradujące niż upijanie się mężczyzn, mimo tego, że to ich alkoholowe ekscesy prowadziły do o wiele większych domowych tragedii.

(Jean Charles Sournia)

Wątek dotyczący kontrolowanie ciał i umysłów kobiet poprzez retorykę odpowiedzialności i obowiązku moralnego było wyraźnie widoczny w publikacjach XIX wieku. Kontrola dotyczyła wielu aspektów życia ówczesnych kobiet, nawet spożywanie przez nie alkoholu było ograniczane kulturowo i prawnie, przez postrzeganie specyficznej dla płci odpowiedzialności wobec rodziny i społeczności. Kultura picia kobiet została tym samym zredukowana do dwóch skrajności: upadłej pijanej kobiety, "matki zniszczenia" i trzeźwej matki, "anioła domu". Prezentowany projekt skupia się na tym co było pomiędzy tymi skrajnymi przedstawieniami relacji kobiet i alkoholu w dwóch kontrastujących europejskich kulturach.

Zamierzamy analizować polskie i brytyjskie dyskursy drugiej połowie XIX wieku poprzez sieci społeczne i materialne, wymianę idei, metafor i wzorców narracyjnych widocznych w dyskursie publicznym w gazetach, czasopismach, literaturze pięknej oraz publikacjach fachowych i popularnych. Zbadamy strategie twórcze i triki retoryczne stosowane przez kobiety dotyczące spożywania alkoholu w czasie, gdy powściągliwość i abstynencja były uważane za niezbędne do osiągnięcia domowego szczęścia. Aby ocenić, w jakim stopniu dyskursy te opierały się na "moralnej panice" i "podwójnych standardach", nieuniknionych w tego rodzaju studiach, porównamy i skontrastujemy publikacje autorstwa kobiet i mężczyzn.

Projekt będzie pierwszym w Polsce, który wprowadzi interdyscyplinarne podejście badawcze food and drink studies do badania relacji między kobietami a alkoholem. Dzięki temu projekt ukaże panoramiczny obraz relacji społeczeństwo-używka.

Celem projektu jest zbadanie tego w jaki sposób wybory dotyczące picia i abstynencji dokonywane przez kobiety w drugiej połowie XIX wieku w Polsce i Wielkiej Brytanii wiązały się z ich potrzebą emancypacji, ucieczki od ograniczającego porządku społecznego czy też potrzeby celebracji i odczuwania przyjemności; analiza tego, w jaki sposób w badanym okresie relacje między kobietami a alkoholem (zwłaszcza wybory dotyczące picia i abstynencji) ewoluowały w czasie, miejscu, przestrzeni i jak zmieniał się ich cel; chcemy również zrozumieć, w jaki sposób zmaskulinizowany dyskurs dążył do kontroli kobiecego picia, a także zbadać włączające i wyłączające praktyki związane z kobiecym piciem wyrażone w kategoriach miejsca czasu przestrzeni i celu; chcemy porównać nieusłyszane do tej pory głosy w dyskursie polskim i brytyjskim, które  są wynikiem konfliktu między kobiecym piciem a reakcją na nie ze strony mężczyzn, po to aby zobaczyć, jak dana sytuacja społeczna, polityczna, kulturowa i religijna determinowała ich charakter.

Postawione w projekcie cele osiągniemy dzięki interdyscyplinarnemu podejściu badawczemu z zakresu food and drink studies, postulującemu połączeniu metod badawczych z zakresu m.in. antropologii kulturowej, socjologii, historii i literaturoznawstwa oraz narzędzi dotąd niewystarczająco stosowanych w historiografii. W ten sposób zamierzamy wypracować nową metodę badawczą, która mogłaby być szerzej stosowana w badania historii kulturowej.

 

 


Studium porównawcze nad hellenistyczną i wczesnorzymską ceramiką typu "fine" i "semi-fine" z Nea Pafos i Kurion na Cyprze

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: IMPORTant. Studium porównawcze nad hellenistyczną i wczesnorzymską ceramiką typu "fine" i "semi-fine" z Nea Pafos i Kurion na Cyprze

Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki grant Sonatina 4 no. 2020/36/C/HS3/00068

Kierownik projektu: Mgr Małgorzata Kajzer

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Instytucje współpracujące: Departament Starożytności Cypru, Fitch Laboratory

Kontakt:

e-mail: mkajzer(et)iaepan.edu.pl

 

Charakterystyka

 

Ceramika, będąc najliczniejszą kategorię ruchomego materiału archeologicznego odnajdywanego w trakcie badań wykopaliskowych, jest istotnym przejawem funkcjonowania i życia codziennego dawnych społeczności. Z punktu widzenia archeologa jest istotnym narzędziem, pomocnym przy ustalaniu chronologii warstw archeologicznych ze względu na zmienność używanych kształtów. Stanowiła jednak również istotny element w dystrybucji dóbr, pełniąc rolę pojemnika na inne produkty lub będąc sama w sobie przedmiotem handlu. Ten ostatni przypadek dotyczy ceramiki typu fine i semi-fine, czyli ceramiki wykonywanej z dobrze oczyszczonych mas ceramicznych, która była najbardziej luksusową kategorią ceramiki, obejmującą naczynia stołowe, kosmetyczne i lampki oliwne, importowane niekiedy na znaczne odległości. Realizowany projekt, skoncentrowany jest właśnie na ceramice reprezentującej wymienione kategorie, znalezionej w obrębie dwóch miast portowych Cypru - Pafos i Kurion. Oba te ośrodki, położone w południowo-zachodniej części wyspy, w odległości ok. 60 km od siebie, pełniły istotną funkcję w okresie hellenistyczno-rzymskim (kon. IV w. p.n.e. – IV w. n.e.). W przypadku Pafos możemy mówić nawet o funkcjach stolicy wyspy od ok. 200 p.n.e. W związku z kluczową rolą tego miasta, od lat prowadzone są na jego terenie prace wykopaliskowe, a obszar antycznego miasta, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO stanowi doskonałe miejsce do prowadzenia prac archeologicznych i konserwatorskich. Mimo licznych odkryć, nadal brakuje pełnego opracowania kultury materialnej Pafos, a szczególnie studium obejmującego importy. Dotychczas publikowane informacje, oparte głównie na analizie makroskopowej, wskazują na różnorodność importów ceramicznych pochodzących z całego Basenu Morza Śródziemnego, co odzwierciedla wysoką pozycję miasta i jego mieszkańców.

Jeszcze mniej wiadomo o hellenistycznym i wczesnorzymskim Kurion, w którym prace koncentrują się na okresie późnorzymskim i momencie zniszczenia miasta na skutek trzęsienia ziemi w 365 r. n.e. Celem proponowanego projektu jest uzupełnienie tej luki badawczej i próba odtworzenia wzorców zaopatrzenia w obu ośrodkach, oraz faktycznej roli Kurion w badanym okresie i relacji między miastami. Aby pozyskać dane pomocne w osiągnięciu założeń badawczych, przeprowadzona zostanie dogłębna analiza i studia porównawcze nad ceramiką znalezioną w obu miastach, z naciskiem na stołową ceramikę importowaną, w szczególności spoza Cypru. Pozwoli to na lepsze zrozumienie funkcjonowania obu miast w tamtym okresie pod względem dystrybucji ceramiki, odzwierciedlającej preferencje konsumentów oraz ich pozycję społeczną. Studia porównawcze importowanej ceramiki stołowej z Pafos, pełniącej funkcje stolicy oraz Kurion, którego pozycja nie jest dobrze rozpoznana, mają charakter nowatorski, również w aspekcie zintegrowanej metodyki, łączącej metody archeologiczne i laboratoryjne. Szczegółowa charakterystyka makroskopowa (obserwacje przeprowadzane gołym okiem lub przy użyciu lupy), pozwala klasyfikować naczynia, określać ich typy i chronologię, opisywać masę ceramiczną, a przez to w podstawowy sposób definiować technologię produkcji oraz potencjalną proweniencję w oparciu o publikowane analogie. Bardziej precyzyjne metody z dziedziny nauk ścisłych pozwalają natomiast wejrzeć w głąb analizowanego materiału i przyjrzeć się dokładnemu składowi mineralnemu (analiza petrograficzna) oraz chemicznemu ceramiki. Pozwala to na określanie miejsca wytwarzania, w związku ze specyficzną geologią poszczególnych regionów geograficznych. Analizy laboratoryjne przeprowadzone zostaną w Fitch Laboratory, działającym przy Szkole Brytyjskiej w Atenach, w ramach zaplanowanego w ramach grantu 6-miesięcznego stażu badawczego.

Otrzymane rezultaty projektu będą finalnie interpretowane w szerszym kontekście roli ceramiki fine i semi-fine w kontaktach handlowych we wschodnim Basenie Morza Śródziemnego i szerzej, w antycznej ekonomii w badanym okresie.

Więcej informacji o projekcie: https://polisharchaeologyincyprus.com/badania/projekty/important/


Badanie pochodzenia i użytkowania obsydianu w neolicie na terenie Polski

Badanie pochodzenia i użytkowania obsydianu w neolicie na terenie Polski

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Badanie pochodzenia i użytkowania obsydianu w neolicie na terenie Polski

Numer projektu: NCN OPUS 15 2018/29/B/HS3/01540

Kierownik projektu: dr Dagmara H. Werra

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki

Kontakt:

e-mail: werra@iaepan.edu.pl
telefon (22) 620-28-81 do 86

Wykonawcy:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

 

Charakterystyka

 

Obsydian, szkło wulkaniczne, był jedną z najlepszych skał krzemionkowych wykorzystywanym przez społeczności pradziejowe do wytwarzania rożnego rodzaju narzędzi. Ze względu na ich unikatowy geochemiczny skład, tzw. „fingerprints”, możliwe jest określenie charakterystycznych cech dla danego źródła geologicznego obsydianu za pomocą różnych metod instrumentalnych. Dzięki temu możliwe jest dokonanie porównania cechy zabytków obsydianowych w celu ustalenia najbardziej prawdopodobnego miejsca pochodzenia dla surowca z którego został wykonany. Uzyskane wyniki pozwalają na przeprowadzenie interpretacji dotyczących funkcjonowania przeszłych społeczności pradziejowych.

W projekcie zaplanowano szereg analiz, między innymi badanie metodą EDXRF. Uzyskane w ten sposób wyniki pozwolą na przybliżenie zagadnień związanych z dostępem do złóż i kontrolą terenu, jak również dotyczących specjalizacji i użytkowania obsydianu. Rezultaty tych analiz przede wszystkim umożliwią śledzenie dystrybucji obsydianowych wytworów, badanie zagadnień związanych z ich pozyskiwaniem, wymianą oraz kontaktami wspólnot pradziejowych.

Najstarsze ślady użytkowania obsydianu przez społeczności pradziejowe na ziemiach Polskich datowane są na środkowy paleolit. W paleolicie i mezolicie mamy ślady obecności pojedynczych okazów w inwentarzach, z bardzo rzadkimi przykładami liczniejszej obecności wytworów obsydianowych (np. Rydno, kopalni ochry). Dramatyczny wzrost użytkowania obsydianów zaczyna się wraz z przybyciem na ziemie polskie pierwszych społeczności neolitycznych.

W ramach projektu zaplanowano przeprowadzenie analiz technologiczno-morfologicznych, które będą połączone z metodą składanek oraz z analizą wagową. Zostanie to wykonane w celu ustalenia w jaki sposób neolityczne wspólnoty użytkowały obsydian. Pozwoli to również na zbadanie czy stosowano odmienne technik łupania w odniesieniu do użytkowania innych surowców. Posłuży także do przeanalizowana w jakie formie obsydian docierał na stanowisko: czy dotaczany był w formie naturalnych konkrecji i był obrabiany na stanowisku, czy też w postaci gotowych narzędzi czy półsurowca, a jeżeli tak to jakie narzędzia były preferowane. Poziom ten zostanie rozbudowany o badania traseologiczne. Zostaną przeprowadzone w celu określenia jakie było przeznaczenie wytworów obsydianowych, i czy jest ono różne do użytkowana narzędzi krzemiennych. W celu ustalenie źródła pochodzenia wytworów i ich chronologii planowane jest przeprowadzenie serii analiz metodą fluorescencji rentgenowskiej (energy dispersive X-ray fluorescencje–EDXRF). Jest to niedestrukcyjna metoda pozwalająca na badanie okazów nawet o niewielkich rozmiarach. Metoda pozwala na określenie charakterystycznego składu danego okazu i pozwoli na ustalenie źródła jego pochodzenia.

Zaplanowano również przeprowadzenie po raz pierwszy dla materiałów z Polski datowanie metodą hydratacji obsydianu. Metoda ta pozwala na ustalenie chronologii okazów. Dodatkowo na tym poziome zaplanowano przeprowadzenie datowanie metoda radiowęglową, w celu ustalenia chronologii stanowisk, z który pochodzi obsydian, a które nie były dotychczas datowane.

Analiza tak dużego zbioru obsydianów pozwoli po raz pierwszy na tak szeroką skalę na uzyskanie wyobrażenia o dystrybucji i użytkowaniu tego surowca w neolicie na terenie Polski oraz porównanie na szerszym tle. W rezultacie uzyskamy obraz dynamiki kontaktów społeczności pradziejowych i wymiany obsydianów, jak zmieniał się w czasie (m.in. dzięki datowaniu metodą hydratacji obsydianów oraz datowaniu radiowęglowemu). Projekt pozwoli również na zbadanie zagadnienia specjalizacji i technologii użytkowania tego surowca. Będzie możliwe rozpatrzenie kwestii dotyczących w jakim zakresie wykorzystywany był ten surowiec z poszczególnych złóż i jak zmieniał się dostępu do nich. Przyczyni się do rozwoju wiedzy na temat przeszłych społeczności pradziejowych – o ich wzajemnych kontaktach i znaczenia wytworów importowanych.

Publikacje:

Werra, D. H., Hughes, R. E., Nowak, M., Vizdal, M. i Gačková, L. (2021) Obsidian Source Use within the Alföld Linear Pottery culture in Slovakia, Sprawozdania Archeologiczne, 73(1), 331-369. doi: 10.23858/SA/73.2021.1.2615.

Konferencje:

International Obsidian Conference 2019, 27–29 May 2019, Sárospatak (Hungary): Dagmara H. Werra, Investigation of the sources and uses of obsidian during the Neolithic in Poland – preliminary review

26th EAA Virtual Annual Meeting 24-30 August 2020; Dagmara H. Werra, Richard E. Hughes, Import – gift – equivalent? Investigating the significance of obsidian during the Neolithic in Poland

International Obsidian Conference 2021; 30.04-02.05.2021; Dagmara H. Werra, Richard E. Hughes, Marcin Szeliga, Geochemical and Technological Characterization of Obsidian Artefacts from the Neolithic Site of Opatów in Southeast Poland;

UISPP XIX World Congress - Meknes; 2-7.09.2021; Dagmara H. Werra, Marzena Woźny, Siliceous rocks mining, using and identification -short overview of a history of archaeological friendship between humanities and natural sciences;

27th EAA Annual Meeting (Kiel Virtual, 2021);6-11.09.2021; Dagmara H. Werra, Richard E. Hughes, Mark Nowak, Marián Vizdal, Lýdia Gačková; Alföld Linear Pottery Culture Communities in Eastern Slovakia (the North-Eastern Carpathian Basin) in the Light of Obsidian Source Use;

Piszą o nas:

Nauka w Polsce: Szymon Zdziebłowski, "Smocze szkło" na terenie dzisiejszej Polski było znane już ponad 20 tys. lat temu

logo projektu Investigation of the Sources and Uses of Obsidian during the Neolithic in Poland

Autopercepcja kobiet uchodźczyń w Polsce w kontekście stereotypów i tradycyjnych ról płciowych oraz ich wpływ na tożsamość i adaptację kulturową

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Autopercepcja kobiet uchodźczyń w Polsce w kontekście stereotypów i tradycyjnych ról płciowych oraz ich wpływ na tożsamość i adaptację kulturową

Numer projektu: 2014/15/B/HS3/2462

Kierownik projektu: dr Katarzyna Kość-Ryżko

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki, 2014-2016

Kontakt:

e-mail: katarzyna.kosc.ryzko@etnolog.pl
telefon (22) 620-28-81 do 86

Wykonawcy:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

 

Charakterystyka

 

1. Cel prowadzonych badań/hipoteza badawcza

Cel badań/ Hipoteza
Zamierzeniem projektu jest analiza przebiegu pracy nad własną tożsamością kobiet uchodźczyń mieszkających w Polsce oraz sposobu, w jaki odzwierciedla się to w ich języku samoopisu i konstruowanej przez nie narracji biograficznej. Kluczowym zagadnieniem są kategoryzacje używane na określenie swojego statusu sprzed ucieczki i obecnie. Zależy mi na poznaniu zależności między konstruowanym przez uchodźczynie obrazem samych siebie przejawiającym się w codziennym funkcjonowaniu i interakcjach z otoczeniem, rolą poprzedniej kultury (zwłaszcza dysonansu wywołanego normami i oczekiwaniami mającymi źródło w stereotypach i kulturowych wzorach funkcjonowania w zależności od płci) a procesem akulturacji i ich wpływem na zmiany tożsamościowe. Pytanie badawcze dotyczy wpływu, jaki na kształtowanie się tożsamości kobiet uchodźczyń ma sytuacja, w której się znalazły i fakt, że sąuchodźczyniami/ uciekinierkami, które porzuciły swoje własne środowisko kulturowe. Zależy mi na poznaniu roli ich kultury pochodzenia w samopostrzeganiu się oraz stereotypizacji (również „auto-"), niskiej samoocenie i poczuciu nastygmatyzowania. Kluczem do poznania modeli tożsamościowych kobiet i ich obrazów siebie będą relacje biograficzne opracowane zgodnie z podejściem narracyjno-dyskursywnym (Taylor 2001). Hipotetycznie zakładam, że „lustrem", w którym najczęściej przeglądają się kobiety uchodźczynie, nie jest wcale „lustro społeczne" (Ch. Whitehead 2001) odzwierciedlające opinie i przekonania funkcjonujące w społeczności przyjmującej, ale „krzywe zwierciadła" ich własnych kultur - zniekształcające wizerunek, determinujące samookreślenie i utrudniające akulturację.

2. Zastosowana metoda badawcza/metodyka

Metoda badawcza
W celu realizacji podjętego tematu planuję wykorzystać metody etnograficzne (wywiady, obserwacja uczestnicząca), audiowizualne (analiza dokumentacji fotograficznej i wideo) oraz psychologiczne (Test Nadziei Podstawowej - kwestionariusz BHI-12).
Szczegółowej analizie poddaję „językowy obraz siebie" kobiet uchodźczyń i jego wpływ na konstruowanie nowej tożsamości w zmienionych warunkach oraz adaptację kulturową. W celu analizy wykorzystuję syntetyczne podejście narracyjno-dyskursywne (S. Taylor, N. Edley, M. Wetherell), odwołuję się do teoretycznych i metodologicznych założeń przyjętych na gruncie antropologii kulturowej, socjologii i psychologii społecznej m.in.: teorii social mirrors (Ch. Withehead), jaźni odzwierciedlonej (F. Znaniecki, Ch. Cooley), podzielanych zasobów dyskursywnych i repertuarów interpretacyjnych (J. Bruner, N. Edley), pojęcia problematycznych tożsamości (M. Wetherell, M. Fricker), teorii postrzegania siebie (N. Goldstein, R. Cialdini), językowego obrazu świata (L. Wittgenstein, B. L. Whorf, A. Wierzbicka, J. Bartmiński) oraz interakcjonizmu społecznego (E. Goffman).

3. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa

Wpływ rezultatów
Studia badawcze poświęcone proponowanej tematyce są nowatorskie ze względu na interdyscyplinarność, społeczne znaczenie i możliwość praktycznych implementacji w sektorze edukacyjnym i administracyjnym oraz stworzenie rekomendacji dla instytucji współpracujących z cudzoziemcami. Efekt końcowy projektu poza monografią, artykułami i referatami na konferencjach przewiduje praktyczne zastosowanie wniosków z badań przez działaczy i wolontariuszy ze stowarzyszeń pomagających cudzoziemcom, pracowników ośrodków uchodźczych, instytucji urzędowych, nauczycieli itp. Planuję również przygotować i poprowadzić szkolenie dla pracowników organizacji pozarządowych na temat sytuacji uchodźczyń w Polsce, ich trudności adaptacyjnych i możliwości udzielenia im wsparcia. Ponadto, efekty przeprowadzonych badań mogą zostać w przyszłości wykorzystane do podjęcia studiów nad tym zagadnieniem w innych kontekstach, co jest ważne dla celów realizowania integracji europejskiej.

 

Publikacja

 
Przedstawiamy Państwo prace, która powstała w efekcie kilkuletnich badan prowadzonych w środowisku uchodźczyń oraz migrantek przymusowych zamieszkałych w Polsce i pochodzących przede wszystkim z azjatyckiej części byłego ZSRR. Ich realizacja była możliwa dzięki finansowaniu uzyskanemu z Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS na autorski projekt zatytułowany „Autopercepcja kobiet uchodźczyń w Polsce w kontekście stereotypów i tradycyjnych ról płciowych oraz ich wpływ na tożsamość oraz adaptacje kulturowa”.

Folder ksiązki Katarzyny Kość-Ryżko "Uchodźczynie – kobiety, matki, banitki. Rola kultury pochodzenia w samoposrzeganiu i akulturacji migrantek przymusowych"
Folder ksiązki Katarzyny Kość-Ryżko "Uchodźczynie – kobiety, matki, banitki. Rola kultury pochodzenia w samoposrzeganiu i akulturacji migrantek przymusowych"

Unikatowe wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w Lipsku – Polesiu, gm. Zamość. Opracowanie i monografia

Informacje o projekcie

 
Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie we współpracy z Instytutem Archeologii i Etnologii PAN realizuje projekt „Unikatowe wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w Lipsku – Polesiu, gm. Zamość. Opracowanie i monografia”. Nekropola w Lipsku - Polesiu należy do najrozleglejszych i w największym stopniu przebadanych wczesnośredniowiecznych ciałopalnych cmentarzysk kurhanowych w kraju. W trakcie ekspedycji prowadzonej przez Michała Drewko w latach 20-tych i 50-tych XX w. łącznie przebadano 38 kurhanów z 60 zaobserwowanych w terenie.
Projekt realizowany jest dzięki dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona zabytków archeologicznych”. Jego efekt końcowy stanowić będzie monografia cmentarzyska, która ukaże się w 2021 r. Kierownikiem projektu jest dr Łukasz Maurycy Stanaszek.
 


Soba – serce królestwa Alwy

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Soba – serce królestwa Alwy. Organizacja przestrzenna średniowiecznej stolicy nad Nilem Błękitnym

Źródło finansowania i numer Projektu: Grant Narodowego Centrum Nauki, umowa nr: UMO-2018/29/B/HS3/02533

Kierownik projektu: dr Mariusz Drzewiecki (CAŚ UW)

Jednostka prowadząca projekt: Konsorcjum Naukowe ustanowione przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Osoba odpowiedzialna za koordynację udziału IAE PAN w Projekcie: mgr Robert Ryndziewicz

Kontakt: m.drzewicki2(at)uw.edu.pl; robert.ryndziewicz(at)gmail.com

Strona www Projektu: http://soba.uw.edu.pl

 

Wykonawcy

 

Instytucje współpracujące:

Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
Instytut Archeologii i Etnologii, Polska Akademia Nauk
Department of Archaeology, Faculty of Arts, Al-Neelain University (Sudan)
Uniwersytet Ślaski w Katowicach
Historic Environment Scotland

 

Charakterystyka

 

W średniowiecznej Nubii istniały trzy królestwa: Nobadia ze stolicą w Faras, Makuria ze stolicą w Dongoli oraz Alwa ze stolicą w Soba. Miasta te, położone na brzegach najdłuższej rzeki Afryki, stanowiły serce każdego z królestw. Wznoszono w nich imponujące budowle. Mieściły się tam siedziby królów i biskupów. Stanowiły one ośrodki władzy oraz centra religijne. Do stolic ściągali ludzie z najdalszych zakątków królestw. Można tam było spotkać kupców z dalekich terenów, podróżników, emisariuszy, natknąć się na szpiegów oraz poszukiwaczy przygód i godziwego zarobku. W stolicach rozwijał się handel oraz lokalna produkcja wyrobów luksusowych. Na obrzeżach miast zakładano klasztory, a w jego dzielnicach budowano różnorodne kościoły.
Jeden ze średniowiecznych podróżników arabskich opisał Soba jako miasto, w którym są wystawne domy oraz duże klasztory, kościoły z bogatym wyposażeniem oraz pięknymi ogrodami. Była to metropolia wieloetniczna, siedziba władz kościelnych oraz królewskich. Niestety, od tamtych lat minęło wiele czasu, a miasto uległo zniszczeniu. W XIX wieku opuszczone i zrujnowane budynki Soba zostały rozebrane, a cegły wykorzystano do budowy nowej stolicy – Chartumu. W XX wieku nieliczni archeolodzy prowadzili badania w tym miejscu, odkrywając ślady po monumentalnych budowlach oraz niezwykle ciekawe i oryginalne zabytki, takie jak stela grobowa nieznanego wcześniej króla Dawida, lub przedmioty, które dotarły tu z miast basenu Morza Śródziemnego oraz z Dalekiego Wschodu. Oszacowano, że w czasach świetności Soba obejmowała obszar około 275 ha. Do dzisiaj przebadano zaledwie 1% tej powierzchni.
Celem tego projektu jest rozpoznanie zabudowy średniowiecznej stolicy w Soba. Chcemy się dowiedzieć, gdzie znajdowały się poszczególne dzielnice miasta i jak były zorganizowane. Będziemy poszukiwać pałacu królewskiego, domów zarówno bogatych mieszkańców miasta, jak i tych biedniejszych. Będziemy starali się zidentyfikować obszary produkcyjne, takie jak warsztaty ceramiczne czy metalurgiczne, produkujące wyroby codziennego użytku oraz przedmioty luksusowe. Zajmiemy się rozpoznaniem dawnej sieci dróg oraz przestrzeni otwartych, takich jak place lub cmentarze.
Obecnie większość terenu dawnej stolicy jest zajęta przez współczesne domy oraz pola uprawne. Centralna część Soba jest obszarem chronionym, jednak na jego powierzchni nie widać żadnych śladów dawnych budynków. Średniowieczna zabudowa znajduje się tuż pod powierzchnią, a na ziemi można znaleźć tylko fragmenty przedmiotów, które niegdyś służyły mieszkańcom stolicy.
Aby osiągnąć nasz cel wykorzystamy najnowsze metody badawcze używane przez archeologów, etnologów oraz geofizyków. Na terenie całego miasta archeolodzy będą poszukiwali zabytków, które można powiązać z dawnymi mieszkańcami stolicy. Badania geofizyczne pozwolą zarejestrować anomalie magnetyczne, które mogą wynikać z obecności dawnych murów oraz budynków, tak więc mapa anomalii magnetycznych może pozwolić na odtworzenie przebiegu ulic, domów, budynków publicznych i całych dzielnic Soba. Etnolog będzie odwiedzał współczesnych mieszkańców i rozmawiał z nimi na temat zabytków znajdujących się na całym otaczającym terenie oraz na temat historii i legend krążących o dawnej metropolii. Może się zdarzyć, że mieszkańcy w czasie codziennych prac na polach lub w otoczeniu swoich domów natrafili na ślady przeszłości oraz zabytki. Wszystkie uzyskane informacje będą łączone oraz porównywane, co pozwoli na stworzenie map rozplanowania Soba.
Zespół badawczy będą tworzyli specjaliści z kilku polskich jednostek naukowych. W jego skład wejdą naukowcy zajmujący się badaniem zabytków ceramicznych, szklanych, organicznych, metalowych (jeżeli takie zabytki będą znajdowane na stanowisku), jak również specjaliści z zakresu geofizyki archeologicznej, etnologii, architektury oraz sztuki średniowiecznej Nubii.

 

Publikacje

 

Drzewiecki M., Ryndziewicz R. 2019. Developing a New Approach to Research at Soba, the Capital of the Medieval Kingdom of Alwa. Archaeologies: Journal of the World Archaeological Congress 16, 1-24. (doi.org/10.1007/s11759-019-09370-x).

Drzewiecki M., Cedro A., Ryndziewicz R., Selma Khogli Ali Ahmed 2018. Expedition to Hosh el-Kab, Abu Nafisa, and Umm Marrahi forts. Preliminary report from the second season of fieldwork conducted from November 13th to December 8th, 2018 with an appendix on an aerial survey of Soba East on 12th and 13th December 2018 (DOI: 10.13140/RG.2.2.26111.66724/1), Omdurman.

Drzewiecki M., Cedro A. Rączkowski W., Ryndziewicz R. 2018. Expedition to Hosh el-Kab, Abu Nafisa, and Umm Marrahi forts. Preliminary report from the first season of fieldwork conducted from January 9th to 25th, 2018 with an appendix on a trial geophysical survey in Soba East conducted on January 26th, 2018 (DOI: 10.13140/RG.2.2.30734.25921), Omdurman.


Tarnawa Rzepińska

Informacje o projekcie

 

W 2019 roku FP IAE PAN oraz IAE PAN zrealizowali wspólnie zadanie "Badania nieinwazyjne wczesnośredniowiecznego grodu w Tarnawie Rzepińskiej (AZP-53-8/6) w województwie lubuskim", przy współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa.

Projekt został dofinansowany z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego "Ochrona zabytków archeologicznych", w ramach zadania "niedestrukcyjne rozpoznanie i dokumentacja zasobów dziedzictwa archeologicznego z wykorzystaniem metod tradycyjnych i nowoczesnych, m.in. badań powierzchniowych, prospekcji podwodnej, badań geofizycznych, prospekcji lotniczej, skaningu laserowego".

Celem projektu było kompleksowe, nieinwazyjne rozpoznanie wczesnośredniowiecznego grodu w Tarnawie Rzepińskiej (woj. lubuskie). Zgodnie z założeniami projektu przeprowadzono:

kwerendę źródłową dotyczącą dawnych prac archeologicznych w Tarnawie,
badania geofizyczne trzema metodami: magnetyczną, elektrooporową i georadarową,
4 zwiady lotnicze (w różnych porach roku) w celu obserwacji wyróżników roślinnych,
skanowanie terenu za pomocą lidaru,
nałożenie na stanowisko siatki georeferencyjnej,
stworzono plan warstwicowy stanowiska,
analizy palinologiczne,
datowania C14, próbek pozyskanych z odwiertów palinologicznych.

Wyniki przeprowadzonych prac przekazano do Narodowego Instytut Dziedzictwa, w postaci raportu oraz sprawozdania z realizacji zadania.

W ramach promocji zadania przygotowany został film, prezentujący grodzisko w Tarnawie Rzepińskiej oraz wyniki przeprowadzonych prac. Film został opublikowany na licencji CC na kanale ArcheoTV na portalu YouTube. Można obejrzeć go pod tym linkiem.

Całkowity koszt realizacji zadania: 43 850 PLN
Dofinansownie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego: 35 000 PLN
Wkład własny wnioskodawcy: 8 850 PLN
Wkład własny wnioskodawcy pokrył Instytut Archeologii i Etnologii PAN

 

projekt czerwona

logo NID

miniaturka


Ammuriana – wyspa Murano w świetle wykopalisk

Informacje o projekcie

 

Tytuł projektu: Ammuriana – wyspa Murano w świetle wykopalisk / Isola di Murano alla luce degli scavi.

Numer projektu: NCN 2018/30/M/HS3/00737

Kierownik projektu: dr. hab. Tadeusz Baranowski

Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Wiodący partner zagraniczny: Iprof. dr Sauro Gelichi

Źródło finansowania projektu: Program HARMONIA 10

 

 

Charakterystyka

 

Zespół archeologów pod kierunkiem dr. hab. Tadeusza Baranowskiego z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk – Ośrodka Interdyscyplinarnych Badań Archeologicznych (Warszawa) w ramach programu Harmonia 10, Narodowego Centrum Nauki realizuje projekt: Ammuriana – wyspa Murano w świetle wykopalisk / Isola di Murano alla luce degli scavi.

 

Partnerem Polaków jest grupa badaczy skupiona wokół prof. dr. Sauro Gelichiego z prestiżowego Uniwersytetu Ca' Foscari w Wenecji, we współpracy z Włoska Radą Badań Naukowych. Wspólnym celem jest opracowanie wyników polsko-włoskich archeologicznych prac wykopaliskowych z lat osiemdziesiątych XX wieku na (słynącej z wyrobu szkła) weneckiej wyspie Murano, przeprowadzonych przed fasadą średniowiecznej Bazyliki Santa Maria e Donato, na stanowisku z okresu wczesnego i pełnego średniowiecza.

 

Naukowcy różnych specjalizacji gwarantują interdyscyplinarne spojrzenie na przeszłość Wenecji, przez pryzmat historii obszaru istotnego dla społeczności Laguny Weneckiej. Oprócz publikacji książkowej i artykułów planuje się przygotowanie wystawy obrazującej fascynujące losy mieszkańców w pięknym, lecz trudnym dla osadnictwa środowisku naturalnym.

 

Efektem współpracy będzie publikacja w dwu językach: polskim i włoskim.


Otwarte Zasoby w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (OZwRCIN)

Informacje o projekcie

 
ozwrcin
  
Instytut Archeologii i Etnologii PAN uczestniczy w Projekcie pn. „Otwarte Zasoby w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (OZwRCIN)” dofinansowanym w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020, Oś Priorytetowa nr 2 „E-administracja i otwarty rząd”, Działanie nr 2.3 „Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego” Poddziałanie nr 2.3.1. „Cyfrowe udostępnienie informacji sektora publicznego ze źródeł administracyjnych i zasobów nauki (typ projektu: cyfrowe udostępnienie zasobów nauki)” Umowa nr POPC.02.03.01-00-0029/17.
 
Koordynatorem Projektu jest Instytut Matematyczny PAN, a Partnerami 15 Instytutów:
 
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk
Instytut Badań Systemowych PAN
Instytut Badawczy Leśnictwa
Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego Polskiej Akademii Nauk
Instytut Botaniki im. Wł. Szafera Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk
Instytut Dendrologii Polskiej Akademii Nauk
Instytut Filozofii i Socjologii PAN
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN
Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego Polskiej Akademii Nauk
Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk
Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN
Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk
Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk

 

Celem Projektu jest zwiększenie wolumenu, dostępności i stopnia wykorzystania informacji sektora publicznego pochodzących z zasobów nauki 16 Partnerów Projektu OZwRCIN oraz Konsorcjum RCIN. Nastąpi to poprzez udostępnienie na wolnych licencjach lub w domenie publicznej ponad 146 tys. nowych zasobów oraz rozbudowę funkcjonalności oraz e-dojrzałości platformy Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych RCIN (rcin.org.pl). Projekt realizowany jest w okresie od 1 sierpnia 2018 do 31 lipca 2021 roku.

 

Zasady przetwarzania danych osobowych w Programie Operacyjnym Polska Cyfrowa 2014-2020 - szczegóły w pliku PDF