• Polski
  • English
  • AA+A++
» Instytut » Struktura » Ośrodki » Ośrodek etnologii i antropologii wspólczesności » Pracownicy » Prof. dr hab. Iwona Kabzińska-Stawarz
Prof. dr hab. Iwona Kabzińska-Stawarz

Prof. dr hab. Iwona Kabzińska-Stawarz

Ośrodek Etnologii i Antropologii Współczesności

 

red_etno@iaepan.edu.pl

 

Zainteresowania badawcze:

Polacy za wschodnią granicą Polski (historia i współczesność, związki między „wielką” i „małą” historią, doświadczanie zmian systemowych, pamięć, wyznaczniki tożsamości etnicznej/narodowej, stereotypy etniczne, relacje między polską mniejszością i grupami dominującymi, różne oblicza polskości). Granice, pogranicza, „pomieszany świat”, człowiek pogranicza. Dialog międzykulturowy i międzyreligijny. Związki między kulturą i polityką. Współczesne odsłony mitu słowiańskiej wspólnoty i misji Słowian. Nadwrażliwi jako mniejszość kulturowa i kulturowi „odmieńcy”. Społeczno-kulturowy wymiar ciszy i hałasu, relacje między nimi, wpływ na stosunki międzyludzkie. Cisza i hałas jako elementy krajobrazu. Pejzaż dźwiękowy. Miejsce ciszy i hałasu w kulturze współczesnej. „Kultura upokarzania”. Zachowania ludyczne, ich symbolika, funkcje, miejsce w kulturze (w systemie wierzeń, w obrzędach, w koncepcji świata), związki z cyklem kalendarzowym - na przykładzie gier mongolskich i współzawodnictw wybranych grup etnicznych/narodów Azji.

Antropologia doświadczenia. Perspektywa biograficzna. Zmiany w pejzażu dźwiękowym. Historia dyscypliny.

 

Wybrane publikacje:

Monografie:

(1999). Wśród „kościelnych Polaków”. Wyznaczniki tożsamości etnicznej (narodowej) Polaków na Białorusi. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

(2009). Między pragnieniem ideału a rzeczywistością. Polacy na Litwie, Białorusi i Ukrainie w okresie transformacji systemowej przełomu XX i XXI stulecia. Warszawa: Letter Quality.

 

Artykuły w czasopismach:

(1979). Adaptacja młodzieży mongolskiej do środowiska pasterskiego. Etnografia Polska, 23(2), 255-305.

(1983). Noworoczne gry mongolskie. Ich symbolika i związki z magią, cz. I. Etnografia Polska, 27(1), 253-295. Skrócona wersja w języku angielskim: Game as a communications. Symbolical-magical functions of games in Mongolia, Ethnologia Polona, 9, 135-147.

(1984). Noworoczne gry mongolskie. Ich symbolika i związki z magią, cz. II. Etnografia Polska, 28(2), 189-230.

(1987). Eriin gurvan naadam – „Three Games of the Men”. Ethnologia Polona, 13, 45-89.

(1989). Polish ethnological studies on Mongolian culture, Bulletin. International Association for Mongol Studies, 1, 49-55.

(1992). Nic w przyrodzie nie ginie, Etnografia Polska, 36(1), 135-159.

(1992/1993). Polacy na Białorusi. Relacja z badań nad współczesnym procesem kształtowania się świadomości etnicznej. Przegląd Wschodni, 7(2-3), 681-695.

(1993). Współzawodnictwa w sytuacjach granicznych, cz. I. Etnografia Polska, 38 (1), 93-164. Skrócona wersja anglojęzyczna: (1994). Competitions in liminal situations. A Comparative study of Asian cultures. Part I, Ethnologia Polona, 18, 99-154.

(1994). Współzawodnictwa w sytuacjach granicznych, cz. II. Etnografia Polska, 38(1-2), 187-218.

(1994). „I po co ta granica?”. Etnografia Polska, 38(1-2), 79-105.

(1995). Współzawodnictwa w sytuacjach granicznych, cz. III. Etnografia Polska, 39 (1-2), 109-140. Skrócona wersja anglojęzyczna (1996): Competitions in liminal situations. A Comparative study of Asian cultures. Part II, Ethnologia Polona, 19, 85-101.

(1998). Świat doświadczony i przeżywany oraz problem autoidentyfikacji. Analiza wspomnień i relacji autobiograficznych mieszkańców Nalibok (Białoruś). Studia Polonijne,

19, 53-88.

(1999). O słowach, emocjach i „polskiej krzywdzie”. Etnografia Polska, 42(1-2), 81-100.

(1999). Some remarks on the process of formation of cultural and national identity of Poles in Belarus in the 20th century. Ethnologia Polona, 20, 55-70.

(2000). Między grupą etniczną a narodem. Etnografia Polska, 43 (1-2), 39-61. Skrócona wersja anglojęzyczna (2000): Between Ethnic Group and Nation, Ethnologia Polona, 21, 7-19.

(2000). Przestrzeń – pamięć – tożsamość. Elementy przestrzeni (miejsca) we wspomnieniach ekspatriantów z byłych Kresów Wschodnich. Literatura Ludowa, 2, 3-23.

(2001). Poles on the Territories of the Former Soviet Union in Polish Ethnological Studies. Ethnologia Polona, 22, 131-146.

(2001). Utopijna idea słowiańskiej jedności w świetle podziałów w łonie katolicyzmu i prawosławia oraz konfliktów między „siostrzanymi” Kościołami (przykład Słowian wschodnich i zachodnich). Etnografia Polska, 45(1-2), 99-116. Skrócona wersja tekstu przetłumaczona na jęz. ukraiński (zamówienie redakcji) (2007): Utopiczna ideja slow’janskoj jednostki w switli rozkoliw u łoni katolicizmu i prawosław’ja ta konfliktiw miż „bratnimi Cerkwami” (na prikładi zachodnich ta schidnich Słow’jan). Narodna tworczist’ ta etnografia. Etnologia polska – Pol’ska etnologia, 1, 54-63.

(2002). „Być może moglibyśmy żyć razem…” Dialog między judaizmem a chrześcijaństwem i zmiana modelu sąsiedztwa. Etnografia Polska, 46(1-2), 77-100.

(2005). „Kultura narzekania”, „globalny średniak”, „narodowa nerwica” i inne elementy wizerunku współczesnych Polaków (na podstawie wybranych artykułów prasowych). Zarys problemu. Etnografia Polska, 49(1-2), 89-124.

(2005). O codziennym niedostatku ciszy i nadobfitości hałasu. Literatura ludowa, 2, 3-14.

(2005/2006). Europa Środkowa: Pogranicze? Wspólnota? Miejsce dialogu międzykulturowego?. Rocznik Wschodni, 11, 90-113.

(2006). Człowiek na pograniczu kulturowym, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 3-4, 271-282. Wersja anglojęzyczna (na zamówienie Redakcji): People in a cultural borderland, Acta Poloniae Historica, 97, 37-55.

(2006). The cultural border phenomenon. Ethnologia Polona, 27, 21-39.

[wspólnie z Wandą Paprocką] (2006). 50-lecie „Etnografii Polskiej”. Etnografia Polska, 50(1-2), 7-15.

(2007). The distinctive features of Central Europe. Ethnologia Polona, 26, 63-85.

(2008). Spotkanie z Innym w dialogu międzykulturowym. Etnografia Polska, 52(1-2), 21-41.

(2009). „Pomieszany świat” jako kategoria opisu etnograficznego. Etnografia Polska, 53(1-2), 21-45.

(2011). Dialog polsko-rosyjski. Obszary współdziałania, nadzieje i ograniczenia. Etnografia Polska, 55(1-2), 71-96.

(2013). Czy upokarzanie jest „wszechobecne”?. Etnografia Polska, 57(1-2), 191-214.

(2016). Jubileusz sześćdziesięciolecia „Etnografii Polskiej”. Kontynuacja początkowych założeń – nowe nurty i tematy – pytania i refleksje. Etnografia Polska, 60(1-2), 7-26.

(2016). Spory wokół „Roku Polski w Rosji „ i „Roku Rosji w Polsce” (o związkach kultury z polityką). Wrocławskie Studia Wschodnie, 20, 127-152.

(2017). Europejska misja Słowian? Wątpliwości i pytania. Wschodnioznawstwo, 219-243.

(2017). Nadwrażliwi – kulturowi „odmieńcy”. Etnografia Polska, 61 (1-2), 83-103.

(2018). Czy mówienie o „wygaszaniu” zainteresowania badaczy Polakami w przestrzeni poradzieckiej jest uzasadnione”. Wrocławskie Studia Wschodnie, 22, 133-150.

(2018). „Nie będę czytał tych staroci”. O niechęci do poznawania historii dyscypliny. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 63 (3), 7-25.

(2018). O ciszy, hałasie, ich doświadczaniu, definiowaniu i sposobach opisywania. Etnografia Polska, 62(1-2), 5-23.

 

Rozdziały w monografiach zbiorowych:

(1988). Mongolian games – a new stage of studies. W: Poland at the 12th International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, Zagreb (77-87). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

(1992). Sezonnye igry mongolov. W: K. M. Gerasimova (red.), Tradicionnaâ obrâdnost’ mongol’skich narodov (100-112). Novosibirsk:

(1996). Rozważania nad mitem słowiańskiej jedności. W: I. Kabzińska-Stawarz, S. Szynkiewicz (red.), Konflikty etniczne. Źródła – Typy – Sposoby rozstrzygania (225-236). Warszawa. Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

(1998). The ethnic identity of the Polish populations in Belarus. A Research Note. W: R. J. Hill, R. J. Taras (eds.), National identities and ethnic minorities in Eastern Europe (148-152). London: MacMillan Press Ltd.

(2000). W kierunku zrozumienia i interpretacji. Polska ekspedycja etnograficzna w Mongolii. W: A. Kuczyński (red.), Polskie opisywanie świata. Od fascynacji egzotyką do badań antropologicznych (321-245). Wrocław: Katedra Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

(2003). „Małe ojczyzny” Polaków na terenach byłego Związku Radzieckiego – nowe problemy badawcze. W: M. Trojan (red.), Ich małe ojczyzny. Lokalność, korzenie i tożsamość w warunkach przemian (371-386). Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego.

(2003). Metoda biograficzna i jej zastosowanie w badaniach etnologicznych. W: J. Kowalska i in. (red.), Czas zmiany, czas trwania. Studia etnologiczne (39-61). Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

(2003). Znajomość dziedzictwa kulturowego jako jeden z warunków zachowania tożsamości narodowej (etnicznej). W: E. Skrobecki (red.), Problemy świadomości narodowej ludności polskiej na Białorusi (7-20). Grodno: Związek Polaków na Białorusi.

(2004). Baranowicze i okoliczne wioski. Laboratorium badań nad wyznacznikami tożsamości kulturowej i narodowej Polaków mieszkających na Białorusi. W: A. Bobryk (red.), Blisko a tak daleko. Polacy w obwodzie brzeskim na Białorusi (41-52). Siedlce: Siedleckie Towarzystwo Naukowe, Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” Oddział w Siedlcach.

(2004). Czy zmierzch stereotypu Polak-katolik? W: A. Kuczyński, M. Michalska (red.), Kultura i świadomość etniczna Polaków na Wschodzie (191-204). Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Ośrodek Studiów Wschodnich.

(2004). Polskie badania etnologiczne przełomu XX i XXI wieku na terenach byłego Związku Radzieckiego i ich znaczenie dla etnologii Europy. W: Z. Jasiewicz (red.), Wschód w polskich badaniach etnologicznych i antropologicznych. Problematyka – badacze – znaczenie (31-44). Prace Komitetu Nauk Etnologicznych, nr 12. Poznań: Biblioteka Telgte.

(2004). Sytuacja etnokonfesyjna Moskwy i jej odbicie przestrzenne. W: I. Bukowska-Floreńska (red.), Miasto – przestrzeń kontaktu kulturowego i społecznego. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 8 (75-88). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

(2005). Doświadczanie transformacji. W: L. Mróz i in. (red.), Regiony, granice, rubieże (139-166). Warszawa: Wydawnictwo DiG.

(2006). Europa konfliktów czy dialogu?. W: R. Bäcker, J. Marszałek-Kawa (red.), Teorie i casusy globalizacji (26-41). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

(2007). Polska marzeń, wyobrażeń i rozczarowań. W: A. Bobryk (red.), Życie społeczne Polaków na Wschodzie. Wybrane zagadnienia (193-207). Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej.

(2008). Szkic o wielokulturowości. W: Asija Kovtun (red.), Universalioji asmenybe europos kulturos kontekstuose. Česlovo Milošo skaitymai II (98-113). Kaunas: Vytauto Didžiojo Universitetas, Česlovo Milošo Slavistikos Centras.

(2009). Religia jako wartość rdzenna. W: M. Mróz, T. Dębowski (red.), Państwo – społeczeństwo – religia we współczesnej Europie (36-60). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

(2009). Co współcześni Słowianie mogą dać Europie i czego Europa od nich oczekuje?. W: I. Kuźma, P. Schmidt (red.), „Żyje, żyje duch słowiański”. Rozważania nad ideą Słowiańszczyzny (84-104). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

(2010). Czy etnografia Europy wciąż jest w Polsce „dziedziną deficytową”?. W: A. Malewska-Szałygin, M. Radkowska-Walkowiak (red.), Tom w darze Profesor Annie Zadrożyńskiej 63-76). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

(2011). Polacy w Republice Białoruś. Pogranicza wewnątrzkulturowe – stykowe czy przejściowe? W: I. Masojć, H. Sokołowska (red.), Tożsamość na styku kultur (138-149). Wilno: Tabatybe kultürų sankirtoje, Edukologija.

(2011). Polski fenomen w czasach kryzysu. W: A. Grynia (red.), Wpływ światowego kryzysu gospodarczego na kraje europy Środkowej i Wschodniej. Aspekty gospodarcze i społeczne (33-42). Warszawa – Wilno: Uniwersytet w Białymstoku, Filia w Wilnie.

(2011). Polskość odrzucona, ocalona, ujawniona, przypomniana… Polacy na Litwie, Ukrainie i Białorusi. W: M. Michalska (red.), Polacy poza granicami kraju u progu XXI wieku (133-145). Wrocław: Wydawnictwo PTL.

(2012). Być albo nie być mniejszością. Wybory tożsamościowe Polaków za wschodnią granicą Polski. W: D. Czakon i in. (red.), Kim jestem? Kim jesteśmy? Antropologiczne i socjologiczne konteksty współczesnej tożsamości (370-384). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

(2012). Od euforii do lęku. Polacy w Republice Białorusi. W: M. Głowacka-Grajper, R. Wyszyński (red.), 20 lat rzeczywistości poradzieckiej. Spojrzenie socjologiczne (317-336). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

(2012). Nadwrażliwi – marginalizowana mniejszość kulturowa. W: R. Hołda, T. Paleczny (red.), Ciekawość świata, ludzi, kultur… Księga Jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Ryszardowi Kantorowi z okazji czterdziestolecia pracy naukowej (121-139). Kraków: Księgarnia Akademicka.

(2012). Poles and Russians. Dialogue and attempts at changing the stereotype. Ethnologia Polona, 33-34, 53-73.

(2013). „Babska etnologia”. W: B. Bossak-Herbst, M. Głowacka-Grajper, M. Kowalski (red.), Antropologiczne inspiracje. Księga Jubileuszowa dla profesor Ewy Nowickiej (36-58). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

(2013). O syndromie pogranicza (ponownie). W: Ł. Smyrski, K. Waszczyńska (red.), Etnograficzne wędrówki po obszarach antropologii (113-135). Warszawa: Wydawnictwo DiG.

(2013). Rzeczywistość słowiańska – pytania etnologa i propozycja badań. W: K. Makowski, M. Saczyńska (red.), Słowianie. Idea i rzeczywistość (161-220). Poznań: Instytut Historii UAM.

(2015). Polacy w Republice Litewskiej i Republice Białoruś. Różne oblicza (braku) bezpieczeństwa. W: E. Szyszlak, T. Szyszak (red.), Konflikty etniczne i wyznaniowe a funkcjonowanie systemów bezpieczeństwa narodowego (132-157). Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

(2016). Toruń z oddali (migawki wspomnień). W: M. Kafar (red.), Auto/biograficzne aspekty praktyk poznawczych (89-109). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

(2017). Katolik nie znaczy Polak, Polak nie znaczy katolik. W: T. Gawin (red.), Polacy na Białorusi, Od końca XIX do początku XXI wieku. Wybrane problemy stosunków polsko-białoruskich (419-435). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

(2018). Polska mniejszość w Republice Białorusi - rozważania na temat różnych płaszczyzn i rodzajów dialogu. W: T. Gawin (red.), Polacy na Białorusi. Od końca XIX do początku XXI wieku. Polityka – społeczeństwo – kultura (573-588). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

(2018). Gry mongolskie i koncepcja sił życiowych. W: Baraniecka-Olszewska K., Kabzińska I., Tangad O. (red.), Lokalne i globalne perspektywy azjanistyczne. Księga jubileuszowa dla Profesora Sławoja Szynkiewicza (139-158). Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Polska Akademia Nauk.

 

Redakcje monografii zbiorowych:

Kabzińska-Stawarz I., Szynkiewicz S. (red.). (1996). Konflikty etniczne. Źródła – Typy – Sposoby rozstrzygania. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

Nowicka E. (przy współpracy I. Kabzińskiej i R. Wyszyńskiego) (red.). (2000). Polacy czy cudzoziemcy? Polacy za wschodnią granicą. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Baraniecka-Olszewska K., Kabzińska I., Tangad O. (red.). (2018). Lokalne i globalne perspektywy azjanistyczne. Księga jubileuszowa dla Profesora Sławoja Szynkiewicza. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Polska Akademia Nauk.

 

Ukończone projekty:

„Polskie dziedzictwo kulturowe w nowej Europie” (PBZ-KBN-085/H01/2002). Projekt z udziałem pracowników różnych instytutów. Uczestnictwo w bloku tematów, realizowanych indywidualnie przez kilka osób, połączonych wspólnym tytułem: „Pogranicza kulturowe i etniczne w procesie integracji europejskiej” (III. C).

 

Nagrody i stypendia:

2000 – Nagroda Wydziału I Nauk Społecznych PAN w dziedzinie historii kultury za książkę Wśród „kościelnych Polaków”. Wyznaczniki tożsamości etnicznej (narodowej) Polaków na Białorusi. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

2005 – Srebrny krzyż zasługi

2014 – Złoty krzyż zasługi

 

Członkostwo w organizacjach:

Fundacja Slawistyczna

Zespół Studiów Słowiańskich i Wschodnioeuropejskich Komitetu Nauk Historycznych PAN