• Polski
  • English
  • AA+A++
Dr Bartłomiej Lis

Dr Bartłomiej Lis

Ośrodek Interdyscyplinarnych Badań Archeologicznych

 

blis@iaepan.edu.pl

https://iaepan.academia.edu/BartlomiejLis

https://scholar.google.pl/citations?user=m37rBCwAAAAJ&hl=en

 

Zainteresowania badawcze:

Moje zainteresowania badawcze koncentrują się na społecznościach zamieszkujących rejon basenu Morza Egejskiego (głównie terytorium obecnej Grecji i zachodnie wybrzeża Turcji) w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza. Zajmuję się przede wszystkim Późną Epoką Brązu (ok. 1700-1050 p.n.e.) i rozwijającą się w tym okresie kulturą mykeńską, która stworzyła wczesne struktury państwowe w oparciu o rozbudowaną administrację, użycie pisma (Linearne B) oraz centra pałacowe ulokowane w kilku regionach na lądzie greckim. Moja specjalizacja to ceramika tego okresu, którą wykorzystuję by lepiej zrozumieć procesy gospodarcze oraz społeczno-polityczne zachodzące na tym obszarze. Interesują mnie m.in. aspekty funkcjonalne ceramiki, zarówno pojedynczych form, jak i całych jej zespołów, które pozwalają poznać charakter zdarzeń które doprowadziły do formowania się konkretnych zespołów. Przy wykorzystaniu metod archeometrycznych (analiza chemiczna oraz petrografia) badam problem handlu i produkcji ceramiki. Staram się zwracać uwagę nie tylko na stronę podażową (czyli produkcję), ale także aktywną rolę popytu (czyli konsumentów, użytkowników ceramiki) w formowaniu zespołów które rozpoznajemy w trakcie wykopalisk. Najistotniejszym kierunkiem moich badań jest ostatnio zagadnienie mobilności garncarzy i metody jej rozpoznawania w materiale archeologicznym.

 

Wybrane publikacje:

Artykuły w czasopismach:

Lis B. (2017). Foodways in Early Mycenaean Greece: Innovative Cooking Sets and Social Hierarchy at Mitrou and Other Settlements on the Greek Mainland. American Journal of Archaeology,121(2), 183-217. doi:10.3764/aja.121.2.0183.

Lis B. (2017). Variability of Ceramic Production and Consumption on the Greek Mainland During the Middle Stages of the Late Bronze Age: The Waterpots from the Menelaion, Sparta. Oxford Journal of Archaeology, 36(3), 243-266. doi:10.1111/ojoa.12114

Lis B. (2016). A Foreign Potter in the Pylian Kingdom? A Reanalysis of the Ceramic Assemblage of Room 60 at the Palace of Nestor in Pylos. Hesperia. The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, 85(3), 491-536. doi:10.2972/hesperia.85.3.0491

Lis B. (2013). Let’s Start From (a) Scratch: New Ways of Looking at Vessels’ Function. Archeologia, 61, 7–14.

 

Rozdziały w monografiach zbiorowych:

Lis B. (2018). Hand-made pottery groups in Mainland Greece during the 13th and 12th c. BC as a sign of economic crisis?. W: I. Caloi and C. Langohr (red.), Technology in Crisis. Technological changes in ceramic production during periods of trouble (139-150). Louvain: Presses Universitaires.

Lis B. (2018). Potters in Captivity? An Alternative Explanation for the Italo-Mycenaean Pottery of the 13th century BCE. W: J. Driesssen (red.), An Archaeology of Forced Migration. Crisis-induced mobility and the Collapse of the 13th c. BCE Eastern Mediterranean (261-271). Louvain: Presses Universitaires.

Lis B. (2017). Mycenaean Cooking Pots: Attempt at an Interregional Comparison. W: J. Hruby, D.A. Trusty (red.), From Cooking Vessels to Cultural Practices in the Late Bronze Age Aegean (39-45). Oxford: Archaeopress.

Lis B., Š. Rückl, M. Choleva. (2015). Mobility in the Bronze Age Aegean—The Case of Aeginetan Potters. W: W. Gauss, G. Klebinder-Gauss, C. von Rueden (red.), The Transmission of Technical Knowledge in the Production of Ancient Mediterranean Pottery (63-75). Vienna: Österreichisches Archäologisches Institut.

 

Aktualnie prowadzone projekty:

„Początek Wieków Ciemnych? Produkcja, dystrybucja, użytkowanie oraz chronologia względna ceramiki ostatnich dwóch stuleci II tysiąclecia p.n.e. na terenie Grecji lądowej”.

Projekt NCN w konkursie SONATA, 2016/21/D/HS3/02696.

Ceramika – zazwyczaj w formie potłuczonych fragmentów naczyń – jest najbardziej masowym znaleziskiem podczas wykopalisk przeprowadzanych na stanowiskach osadniczych praktycznie w każdym miejscu na świecie. Podstawowym zadaniem stawianym przed ceramologami (specjalistami klasyfikującymi i interpretującymi tysiące fragmentów naczyń) jest określenie chronologii względnej, co pozwala przypisać badany kontekst (budynek, plac itp.) do konkretnego okresu. Pogłębione studia nad ceramiką pozwalają na pozyskanie znacznie szerszej wiedzy, związanej zarówno z cyklem życia naczyń (produkcja, dystrybucja, użytkowanie) jak i z bardziej ogólnymi przemianami ekonomicznymi, społecznymi czy nawet politycznymi. Wszystkie te aspekty zostaną poruszone w projekcie, którego celem jest synteza rozwoju ceramiki z terenów Grecji lądowej z ostatnich dwóch stuleci II tysiąclecia p.n.e.

 

Wybrane ukończone projekty:

„Mobilność garncarzy w Grecji epoki brązu i wczesnej epoki żelaza jako mechanizm rozprzestrzeniania się stylu i technologii w ceramice”. Projekt finansowany w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, nr 0180/FNiTP/H21/80/2011.

Projekt stawiał sobie za cel udowodnienie tezy, iż model zakładający mobilność garncarzy w Grecji epoki brązu i wczesnej epoki żelaza może być użyty dla wytłumaczenia rozprzestrzeniania się stylu i technologii w ceramice. Koncepcja wędrownych rzemieślników jest szeroko stosowana przy analizie i wyjaśnianiu zjawisk obserwowanych w wielu kategoriach materiału archeologicznego, jednak bardzo rzadko wykorzystywana jest przez badaczy zajmujących się ceramiką pradziejową w Grecji. Rezultatem projektu było szczegółowe przeanalizowanie mobilności garncarzy związanych z wyspą Egina (Zat. Sarońska, Grecja) ok. 1200 p.n.e., oraz innych przypadków mobilności garncarzy w późnej epoce brązu.

„Nowe spojrzenie na ceramikę mykeńską. Określenie funkcji i sposobu użytkowania naczyń kultury mykeńskiej przy wykorzystaniu tradycyjnych oraz nowoczesnych metod analizy zespołów ceramicznych”. Projekt finansowany w ramach programu Iuventus Plus, nr IP 2010 022670

Celem naukowym projektu jest poszerzenie wiedzy na temat funkcji i sposobu użytkowania naczyń ceramicznych kultury mykeńskiej, podstawowego aspektu tej najpowszechniejszej i najczęściej analizowanej kategorii zabytków archeologicznych. Jego efektem była pogłębiona analiza wielu form naczyń mykeńskich, jak i całych zespołów pochodzących z konkretnych pomieszczeń czy budynków (jak np. pomieszczenie nr 60 z pałacu w Pylos). Osobnym wątkiem projektu była analiza śladów użytkowania na ceramice, co w kontekście badań nad ceramiką mykeńską miało charakter nowatorski. W ramach projektu przeprowadzono także badania zawartości naczyń z jednego ze stanowisk.

„Ceramika kuchenna na Lądzie Greckim w Późnej Epoce Brązu. Analiza zmian repertuaru, technologii produkcji oraz wymiany handlowej w kontekście przemian kulturowych w rdzennym i peryferyjnym obszarze kultury mykeńskiej”. Projekt finansowany ze środków MNiSW, nr N N109 218036.

Podstawowym zadaniem projektu była analiza naczyń służących do przygotowywania pożywienia w kontekście przemian kulturowych i społeczno-ekonomicznych na lądzie greckim w późnej epoce brązu (ok. 1600–1000 p.n.e.). Efektem projektu było pierwsza tego typu opracowanie ceramiki do gotowania dla konkretnego stanowiska (Mitrou), oraz analiza porównawcza, osadzona w kontekście przemian społeczno-politycznych, z analogicznym materiałem ze stanowiska Tsoungiza.

 

Nagrody i stypendia:

2017-2019: Marie Skłodowska-Curie Individual Fellowship, British School at Athens

2016: Stypendium fundacji Kress na publikacje materiału z Agory Ateńskiej

2013: Stypendium w ramach programu Mentoring Fundacji na recz Nauki Polskiej

2011-2014: Stypendium dla wybitnych młodych naukowców MNiSW

2009 i 2010: Stypendium START Fundacji na recz Nauki Polskiej