• Polski
  • English
  • AA+A++
Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, cz. 1

Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, cz. 1: Od średniowiecza do wieku XVIII.

Dąbrowska M., Klonder A. [red.]

Warszawa 2002, s. 324

ISBN 83-85463-95-X

 

Opis

 

Autorzy tomu - historycy, archeolodzy, historycy sztuki - skupiają uwagę na najważniejszych chwilach życia młodych ludzi, takich jak: narodziny, chrzest, przekroczenie progu dojrzałości. Piszą o dzieciństwie mieszczan, rycerstwa, szlachty, magnaterii; o wychowaniu w domu rodzinnym i poza nim: w przytułkach, kolegiach i uniwersyteckich bursach, podczas nauki zawodu w domu cechowego mistrza. Tworzą barwny obraz rodzicielskich zabiegów o zapewnienie potomstwu należytego (według ówczesnych standardów) wyżywienia, ubrania, higieny, rozwoju fizycznego oraz intelektualnego. Zastanawiają się nad specyfiką więzi emocjonalnej łączącej rodziców i dzieci. W dobie ogromnej śmiertelności, bezradności wobec wielu chorób, rodzicielska miłość aż nazbyt często była wystawiana na najcięższą próbę. Przedstawiają także groźne dla dzieci poczynania dorosłych: porzucanie niemowląt, zakusy na majątek sierot, przemoc prowadzącą do utraty zdrowia i życia.

 

Od redaktorów

 

OD REDAKTORÓW

W drugiej połowie XX wieku historia ostatecznie zeszła z koturnów, czyniąc równoprawnym przedmiotem swych zainteresowań, obok wielkiej polityki, ideologii, rozwoju gospodarczego, najwybitniejszych osiągnięć sztuki, także kulturę materialną, życie codzienne, prywatność zwykłych ludzi. Wśród częściej podejmowanych zagadnień znalazły się też dzieje rodziny. Dorobek historiografii światowej i polskiej jest w tej dziedzinie bardzo bogaty. Z badaniami nad społecznością rodzinną wiązały się liczne opracowania sytuacji kobiet, macierzyństwa, ojcostwa, problemów dzieciństwa i starości.

U schyłku lat dziewięćdziesiątych minionego stulecia zainteresowani tą problematyką badacze z Zakładu Historii Kultury Materialnej Instytutu Archeologii i Etnologii PAN wystąpili z inicjatywą możliwe wszechstronnego podsumowania wyników dotychczasowych studiów. Do współpracy zaprosiliśmy nie tylko historyków z całej Polski, lecz także przedstawicieli szeregu dyscyplin pokrewnych: archeologii, antropologii, historii sztuki, historii wychowania, etnologii. Wyniki ich dociekań zostały zaprezentowane w kilkudziesięciu referatach i komunikatach podczas konferencji zorganizowanej przez IAE PAN wiosną 1999 r. Tom trafiający obecnie do rąk Czytelników zawiera pierwszą, obejmująca okres od XI do XVIII wieku, część bogatego dorobku konferencji. Kolejny tom prezentujący problematykę stuleci XIX i XX jest przygotowywany do druku.

Uwaga uczestników sesji skupiła się na dwóch zagadnieniach: sytuacji dziecka w rodzinie oraz poza nią - w innych środowiskach, instytucjach opiekuńczych i wychowawczych. Ten podział, choć stanowi też oś konstrukcji zawierającego 20 prac tomu, nie wyczerpuje jednak wszystkich wątków prezentowanej problematyki. Z artykułami analizującymi poglądy na wychowanie: ludzi świeckich, kościoła katolickiego oraz kościołów protestanckich, sąsiadują wywody o szczegółach dziecięcego ubioru w rodzinie monarszej i familiach szlacheckich. Uwagę badaczy skupiły też najważniejsze momenty w życiu młodych ludzi - narodziny, chrzest, przedwczesna śmierć, osiągnięcie wieku dojrzałego. Próg dojrzałości zmieniał się przy tym zależnie od epoki, przynależności stanowej, płci dziecka.

Obok tematów posiadających już obfitą literaturę, publikujemy pionierskie w naszej historiografii ujęcia niektórych zagadnień. Należą do nich spinające symboliczną klamrą początek i kres życia studia nad chrzcinami w protestanckich miastach Prus Królewskich oraz nad śmiercią dziecka w kulturze szlachty koronnej. Cennym uzupełnieniem tego ostatniego studium jest analiza wizerunków dziecka na sarmackim portrecie trumiennym. Nowe pola i kierunki badań wyznaczają też gruntowna analiza pozycji sierot i wdów w prawie miejskim późnego średniowiecza oraz wszechstronne przedstawienie wszelkich nadużyć moralności i prawa wobec dzieci w dużych miastach Rzeczypospolitej. Swoisty tryptyk, tworzący nową jakość stanowią opracowania poglądów na wychowanie, ale przede wszystkim praktyki wychowawczej stosowanej w rodzinach magnackich - Zamoyskich i różnych linii Radziwiłłów.

W tomie najpełniej jest ukazana sytuacja niepełnoletnich osób stanu szlacheckiego (zwłaszcza magnatów) i mieszczańskiego (szczególnie z miast dużych). Postulatem na przyszłość jest podobna analiza sytuacji dzieci chłopskich i z małych miast. Publikowane opracowania dotyczą też prawie wyłącznie dzieci z rodzin polskich, katolickich, w mniejszym znacznie stopniu z protestanckich i niemieckich. Poza zasięgiem rozważań autorów pozostały dzieci prawosławnych mieszkańców Rzeczypospolitej, także Ormian, Żydów. Ich problemy czekają jeszcze na swoich badaczy.