Dr Piotr Osypiński
Ośrodek Studiów Pradziejowych i Średniowiecznych IAE PAN
p.osypinski(at)iaepan.edu.pl
Zainteresowania badawcze:
Jestem badaczem specjalizującym się w archeologii Afryki. Brałem udział w wymagających badaniach terenowych w odległych obszarach północno-wschodniej i wschodniej partii kontynentu. Mam solidne, trwające dekady międzynarodowe doświadczenie w badaniach terenowych w Polsce, Sudanie, Egipcie i Tanzanii, otrzymując stypendium Ministerstwa Nauki i dwa granty badawcze finansowane przez Narodowe Centrum Nauki. Współpracuję też z projektami zewnętrznymi służąc doświadczeniem archeologa i specjalisty w zakresie analiz materiałów kamiennych. Biorę czynny udział w życiu naukowym i spotkaniach Nubian Studies Conference, Commission of the Later Prehistory of Northeastern Africa czy Pan-African Archaeological Association Congress. Jestem również recenzentem Polish Archaeology in the Mediterranean oraz Sudan&Nubia.
Osiągnięcia naukowe:
Osypiński P. 2014. Prehistory of the 4th Cataract, (w:) The Fourth Cataract and Beyond. Proceedings of the 12th International Conference for Nubian Studies, London, 2010, J. Anderson, D. Welsby (red.), Peeters (Leuven, Paris, Walpole), str. 9-18.
Podsumowanie badań nad prehistorią obszaru przeznaczonego do zalania/przesiedlenia przed budową tamy na 4. katarakcie Nilu. Wynik badań wielu ekspedycji z całego świata. Tekst prezentacji otwierającej „12th International Conference for Nubian Studies” w Londynie w 2010r.. Uznaję tę prezentację (i referat) za rodzaj wyróżnienia za moje zaangażowanie w międzynarodowy projekt ratowniczy.
Osypińska M., P. Osypiński 2016. Animal Exploitation and Behaviour of the Latest Middle Stone Age Societies in the Middle Nile Valley: Archaeozoological and Taphonomic Analysis of Late Pleistocene Fauna from the Affad Basin, Sudan. African Archaeological Review 33 (2): 107-127. https://doi.org/10.1007/s10437-016-9220-4
W tym artykule analizujemy unikalne, doskonale zachowane szczątki zwierzęce z otwartego stanowiska MSA, które badaliśmy od 2012 roku, Affad23. Dane te umożliwiły po raz pierwszy ujawnienie strategii łowieckich grup paleolitycznych w Dolinie Środkowego Nilu, wykraczając poza wcześniejsze badania koncentrujące się na czystej identyfikacji taksonomicznej.
Osypiński, P., Morley, M., Osypińska, M., Kotarba-Morley, A. 2016. Affad 23: settlement structures and palaeoenvironments in the Terminal Pleistocene of the Middle Nile Valley, Sudan. Antiquity 90 (352): 894-913. https://doi.org/10.15184/aqy.2016.110
Pierwsza prezentacja unikalnych pozostałości osadnictwa MSA (dołki posłupowe, paleniska) na otwartym stanowisku w dolinie środkowego Nilu oraz kontekstu geoarcheologicznego znalezisk. Wcześniejsze rejestry stanowisk MSA z Afryki NE nie zawierały tak dobrze zachowanych reliktów obozowisk. Wspólna praca naszego zespołu, w której mój udział był wiodący.
Osypiński P., Osypińska M. 2016. Optimal Adjustment or cultural backwardness? New data on the latest Leallois industries in the Nile Valley, Quaternary International 408 (Part B): 90-105. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2015.09.033
Refleksje na temat znaczenia redefinicji zespołów kamiennych MSA i chronologii osadnictwa w dolinie środkowego Nilu - mój wkład w analizy wytwórczości kamiennej, które zarejestrowaliśmy w Affad23 (ze składankami jako jedną z metod). W założeniu, zbiór narzędzi i odpadów produkcyjnych odpowiadających metodom lewaluaskim datowany był niezwykle późno w stosunku do kanonu wiedzy, prowokując pytania o nową definicję MSA jako strategii adaptacyjnej o niezwykle długim czasie trwania.
Osypiński P. 2020. Upper Nubia and beyond during the Terminal Pleistocene. New premises for the late occurrence of the MSA (w:) Not Just a Corridor. Human occupations of the Nile Valley and neighbouring regions between 75,000 and 15,000 years ago. A.Leplongeon, M.Goder-Goldberger, D.Pleurdeau (red.) Muséum National D’Histoire Naturelle (Paris), 'Natures en Sociétés', str. 60-83. https://books.openedition.org/mnhn/6977
W tym rozdziale podsumowuję wyniki badań w Affad, pokazując ich szerszy kontekst - ogólny stan wiedzy na temat prahistorii Doliny Środkowego Nilu w końcu epoki plejstocenu. W strefie tej zaobserwowano niezwykle późne przetrwanie tradycji technologicznych spełniających kryteria definicji Middle Stone Age przy braku stanowisk Late Stone Age. Materiały z Affad i moje analizy pozwoliły wysunąć hipotezę, że Dolina Środkowego Nilu reprezentowała przestrzeń, w której adaptacja grup ludzkich nie wymuszała lokalnej ewolucji lub wręcz ją uniemożliwiała, a nowe trendy kulturowe z zewnątrz nie docierały.
Osypińska M., Skibniewski M., Osypiński P. 2020. Ancient pets. The health, diet and diversity of cats, dogs and monkeys from the Red Sea port of Berenice (Egypt) in the 1st-2nd centuries AD. World Archaeology 52(2):1-15 https://doi.org/10.1080/00438243.2020.1870545
Pierwsza kompleksowa prezentacja wyników badań nad cmentarzyskiem zwierząt towarzyszących z rzymskiego Berenike (I-III wiek n.e.). Mój udział w projekcie jest kluczowy - odpowiadam za wykopaliska i interpretację układu pochówków oraz faz użytkowych cmentarzyska. Do tej pory jest to najstarsze cmentarzysko zwierząt towarzyszących, zapewniające podstawowe zrozumienie zjawiska relacji między ludźmi starożytności a zwierzętami towarzyszącymi oraz zwyczajów pogrzebowych w odniesieniu do tych nie-ludzkich członków społeczności.
Osypiński P., S. Burrough, A. Skinner, K. Standzikowski 2021. Re-examining the age of the Affad MSA deposits in the middle Nile Valley. Archaeometry 63/6: 1405-1420.
Badania wyjaśniające prawidłową interpretację wyników datowania osadnictwa MSA konfrontujące i komentujące analizy Optycznie Stymulowanej Luminescencji, Termo-Luminescencji, radiowęglowe i Rezonansu Elektro-Spinowego. Byłem inicjatorem tego pomysłu, a także liderem interdyscyplinarnego zespołu specjalistów.
Osypińska, M. Osypiński P., Bełka Z., Chłodnicki M, Wiktorowicz P., Ryndziewicz R., Kubiak M. 2021. Wild and domestic cattle: marks of ecological change and human adaptation. Journal of Filed Archaeology 46/7: 429-447. https://doi.org/10.1080/00934690.2021.1924491
W tym artykule, wraz z interdyscyplinarnym zespołem specjalistów, opisujemy najstarsze szczątki dzikiego przodka bydła (tura) z kontekstów stanowisk MSA w Affad (Sudan), a także pokazujemy ważne, wspólne jak i odrębne elementy z udomowionym bydłem z epoki neolitu na tym samym obszarze. Analizy obejmowały zarówno klasyczne metody archeozoologiczne, jak i sygnatury izotopowe strontu - podejście nowatorskie w badaniach kwestii wczesnego udomowienia zwierząt w Afryce.
Osypiński P., Osypińska M., Zych I. 2021. Wadi Khashab. Unearthing late prehistory in the Eastern Desert of Egypt, Polish Publications in Mediterranean Archaeology 5, Peeters (Leuven). ISBN 978-90-429-4381-0. https://peeters-leuven.be/pdf/9789042943827.pdf
Monografia podsumowująca badania na cmentarzysku wczesnej grupy pasterskiej z V tysiąclecia p.n.e. Stanowisko archeologiczne o dużym potencjale poznawczym, rzucające nowe światło na kwestie lokalnego afrykańskiego udomowienia bydła, początków afrykańskiego pasterstwa oraz korzeni monumentalnych stanowisk grobowych w dolinie Nilu, ale także w Afryce Wschodniej. Byłem liderem interdyscyplinarnego zespołu badawczego i głównym badaczem grantu zapewniającego finansowanie badań.
Martin, N., Thibeault, A., Varadzinová, L., Ambrose, S. H., Antoine, D., Brukner Havelková, P., Honegger, M., Irish, J.D., Osypiński, P., Usai, D., Vanderesse, N., Varadzin, L., Whiting, R. J., Velemínský, P., & Crevecoeur, I. 2024. From hunter-gatherers to food producers: New dental insights into the Nile Valley population history (Late Paleolithic–Neolithic). American Journal of Biological Anthropology, 184(4), e24948. https://doi.org/10.1002/ajpa.24948
Przykład uczestnictwa w szerokich multidyscyplinarnych zespołach badawczych. W tym przypadku - wkład danych z moich badań (Affad, Letti) w badanie zmian populacyjnych w Dolinie Środkowego Nilu w okresie paleolitu i neolitu.
Nagrody i Granty (kierownik):
SMN/19/1489/2023 – Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla Wybitnych Młodych Naukowców
NCN UMO-2020/37/B/HS3/00519 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja OPUS Odkrywając pan-Afrykańskie skrzyżowanie? Znaczenie środkowej Doliny Nilu w prahistorii.
NCN UMO-2012/07/N/HS3/04056 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja PRELUDIUM Miejsce i znaczenie prahistorycznego kompleksu sakralnego w Wadi Khashab, Egipt, Pustynia Wschodnia.
Uczestnictwo w projektach (wykonawca)
NCN UMO-2011/01/D/HS3/04125 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja SONATA: Levallois Tradition Epigons in the Middle Nile Valley. Late Middle Palaeolithic settlement research in the Affad Basin (northern Sudan), główny wykonawca – archeolog, specjalista, PI: dr Marta Osypińska (IAiE PAN)
NCN UMO-2015/18/E/HS3/00416 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja SONATA BIS: Epigones and Forerunners – adaptation strategies of the Sub-Saharan Societies in Terminal Pleistocene and Early Holocene. Case study of the region of Affad Basin, Southern Dongola Reach, Sudan, główny wykonawca – archeolog, specjalista, PI: dr Marta Osypińska (IAiE PAN)
NCN UMO-2016/23/B/HS3/03576 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja OPUS: Africa-Europe-Asia: The significance of Intercontinental trade in Roman Period for the history of livestock. New archaeozoological data of Red Sea port Berenike (Egypt), główny wykonawca – archeolog, specjalista, PI: dr Marta Osypińska (IAiE PAN)
NCN UMO-2021/43/B/HS3/02749 – grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja OPUS: Non-humans in Berenike society. Archaeozoological data for a discourse on ancient identity and value, główny wykonawca – archeolog, specjalista, PI: dr Marta Osypińska (IA UWr)
NCN UMO-2019/35/B/HS3/02440 - grant badawczy Narodowego Centrum Nauki, edycja OPUS: The "Good Shepherd" of Maseeda. An image in the context of the changing cultural landscape of the Third Cataract of the Nile, wykonawca-specjalista, PI: dr Dobrochna Zielińska (WA UW)