Informacje o projekcie
Tytuł projektu: Wieś postpandemiczna. Czy polskie rolnictwo jest w ciągłym kryzysie? Przypadek foodways na Podlasiu
Numer projektu: 2024/53/B/HS3/03192 OPUS
Kierownik projektu: dr Joanna Mroczkowska
Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki
Słowa kluczowe: antropologia wsi, pandemia, rolnictwo, kryzys, foodways, antropologia jedzenia, Podlasie
Kontakt: j.mroczkowska(at)iaepan.edu.pl
Charakterystyka projektu
Projekt analizuje wpływ pandemii jako zjawiska społecznego na wiejskie społeczności lokalne, ze szczególnym uwzględnieniem prowadzonej w ich obrębie produkcji żywności i foodways (obiegów żywności i sposobów produkcji i konsumpcji jedzenia) (Camp 2003) na Podlasiu w Polsce, regionie o odrębnym tle społeczno-historycznym, w którym stosunkowo silnie rozdrobnione rolnictwo ma kluczowe znaczenie dla sposobu życia. KONTEKST: 11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła pandemię COVID-19. W miarę jak wprowadzano lockdowny, przemysł spożywczy stawał się coraz bardziej uwikłany w kryzys. Punktem wyjścia tego projektu są wnioski wielokrotnie wysuwane w socjologii i antropologii rolnictwa, w których wieś i rolnictwo (w tym rolnictwo w Polsce) było omawiane w kategoriach kryzysu (Mendras 1976; Gorlach 1995; Giner i Sevilla-Guzman 1980). W połączeniu ze skutkami pandemii, następującym po niej kryzysem politycznym i społecznym (m.in. związanymi z inwazją Rosji na Ukrainę, kryzysem na granicy z Białorusią; problemami z handlem produktami spożywczymi z Ukrainą, czy obecne reformy politycznymi z Polsce) skłania to do stawiania pytań o doświadczenie życia w warunkach ciągłego i narastającego kryzysu w regionach wiejskich w Polsce. Pandemia znacząco zakłóciła łańcuchy dostaw żywności na całym świecie, a niniejszy projekt ma na celu zrozumienie tych zakłóceń na poziomie lokalnym poprzez badania etnograficzne
Badania oferować mają nowatorską perspektywę na kwestię, czy polskie rolnictwo (na podstawie przypadku Podlasia) znajduje się w stanie permanentnego kryzysu? Czy jest to stan, z którego można wyjść, czy podlega on transformacjom? W jaki sposób jedno z ostatnich największych zjawisk społecznych i gospodarczych wpłynęło na ontologię kryzysu? Projekt ten ma na celu odkrycie i przeanalizowanie obszarów życia społecznego dotkniętych pandemią, w szczególności w odniesieniu do rolnictwa, produkcji żywności (bezpieczeństwo żywnościowe), relacji z naturą (wzajemność vs dominacja) oraz koncepcji domu (patrz homo oeconomicus, oikos, Gudeman 2006). Analiza dotyczyć ma również dynamiki (i możliwej jej redefinicji) relacji, która została podważone przez pandemię: tj. między społecznościami rolniczymi a naturą. W szczególności projekt ten ma na celu zbadanie: Jakie wyzwania stanęły przed lokalnymi rolnikami i mieszkańcami wsi na Podlasiu podczas i po pandemii COVID-19? Jak poradzili sobie z tymi wyzwaniami i jakie strategie okazały się najbardziej skuteczne w utrzymaniu odporności (resilience) i zaspokojeniu zmieniających się potrzeb żywnościowych konsumentów? Jaki jest postrzegany wpływ społeczny pandemii i polityki post-pandemicznej na region i społeczności wiejskie? Czy wpływ ten jest oceniany wyłącznie negatywnie przez społeczności lokalne (jako trudności, trauma, kryzys), czy też może były pozytywne skutki uboczne tych wydarzeń? W jaki sposób kryzysy te wpłynęły na rzeczywistość społeczną w skali mikro i makro, w tym na logistykę, mobilność ludzi i produktów, sieci i relacje społeczne, krajobraz/przyrodę oraz poczucie osadzenia/przynależności? W jaki sposób zostały przekształcone podlaskie foodways rozumiane jako szeroki system społeczny, kulturowy i logistyczny, w którym żywność łączy ludzi, krajobrazy, i inne podmioty?
Badania etnograficzne prowadzone będą na Podlasiu, gdzie kryzys jest wyraźnie widoczny i rozgrywa się wiele z post-pandemicznych realiów. Aby umożliwić analizę porównawczą, wybrane zostaną dwie części regionu o zróżnicowanych krajobrazach społecznych i politycznych (powiat sokólski i hajnowski).
