Polska Akademia Nauk i Narodowa Akademia Nauk Ukrainy wyróżniły badania w Olbii Pontyjskiej
Badania w Olbii Pontyjskiej prowadzone w ramach projektu „Antyczne zabytki Morza Czarnego” zostały uhonorowane Nagrodą Prezesa Polskiej Akademii Nauk i Prezydenta Narodowej Akademii Nauk Ukrainy za osiągnięcia w dziedzinie współpracy naukowej w kategorii nauki społeczne i humanistyczne.
Do konkursu zgłoszono piętnaście projektów badawczych realizowanych wspólnie przez zespoły obu Akademii. W gronie nagrodzonych znalazła się inicjatywa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN oraz Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, zatytułowana „Antyczne zabytki Morza Czarnego”. Nagroda jest nie tylko potwierdzeniem wartości uzyskanych rezultatów, lecz także dowodem uznania dla współpracy polsko-ukraińskiej, prowadzonej mimo pandemii i trwającej wojny.
Wspólna droga badawcza
Badania w Olbii rozpoczęły się w 2016 roku. Trzy pierwsze sezony wykopaliskowe prowadziło Muzeum Narodowe w Warszawie. Od 2019 roku projekt jest kontynuowany przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN we współpracy z Instytutem Archeologii NAN Ukrainy. Kierownikami badań są prof. dr Alla Buiskykh (Instytut Archeologii NANU) oraz dr Alfred Twardecki (IAE PAN).
W latach 2016–2021 przeprowadzono cztery pełne sezony wykopaliskowe oraz dwie kampanie dokumentacyjne. Po 2022 roku, gdy prowadzenie prac terenowych stało się niemożliwe, zespół skupił się na opracowaniu bogatego materiału zebranego w poprzednich latach, który wciąż dostarcza nowych wniosków i interpretacji.
Najważniejsze odkrycia
Badania pozwoliły lepiej poznać losy Olbii po wycofaniu się rzymskiego garnizonu około 270 roku n.e. W miejscu dawnej cytadeli powstało osiedle związane z kulturą czerniachowską, które – jak wskazują analizy – funkcjonowało do pierwszych dekad V wieku. Miasto nie upadło nawet po inwazji Hunów w 375 roku; ostatecznie zostało opuszczone dopiero wraz z zanikiem sieci osadnictwa czerniachowskiego około 430 roku.
Znaleziska – od ceramiki i szkła po wyroby codziennego użytku i monety – odsłaniają obraz życia codziennego, diety i kontaktów handlowych mieszkańców. Pozwalają też lepiej określić miejsce Olbii w systemie osadniczym północnego wybrzeża Morza Czarnego.
Publikacje i perspektywy
Rezultaty prac zostały przedstawione m.in. w specjalnym tomie Archaeologia Polona (vol. 62, 2024), w całości poświęconym badaniom Olbii. Kolejne opracowania publikowane są również w czasopismach międzynarodowych. Szczegółowe informacje i raporty z badań dostępne są na stronie: https://blackseaproject.iaepan.edu.pl.
Oficjalny komunikat o nagrodzie opublikowany został na stronie Polskiej Akademii Nauk:
Nagroda dla projektu „Antyczne zabytki Morza Czarnego” jest wyrazem uznania dla wyników badań i trwałej współpracy naukowej, która pozwala lepiej rozumieć historię jednego z najważniejszych ośrodków świata antycznego nad Morzem Czarnym.
Польська академія наук та Національна академія наук України відзначили дослідження в Ольвії Понтійській
Спільні археологічні дослідження в Ольвії Понтійській у межах проєкту «Античні пам’ятки Чорного моря» були відзначені Премією Президента Польської академії наук та Президента Національної академії наук України за досягнення у сфері гуманітарних і соціальних наук.
Розкопки розпочалися у 2016 році з ініціативи д-ра Альфреда Твардецького та проф. д-ра Алли Буйських, які від початку спільно керують проєктом. Спершу українсько-польська команда працювала під патронатом Музею Народового у Варшаві, а від 2019 року – під егідою Інституту археології та етнології Польської академії наук. Незмінним залишалося головне – партнерство науковців, об’єднаних спільною метою.
Дослідження дали змогу по-новому подивитися на історію Ольвії після відходу римського гарнізону у III столітті нашої ери. На місці давньої цитаделі виникло поселення, пов’язане з черняхівською культурою, яке існувало щонайменше до початку V століття. Кераміка й скляний посуд, дрібні вироби з кістки та монети відкривають деталі щоденного життя мешканців та їхніх зв’язків у чорноморському світі.