Dr Anna Maria Józefowska-Domańska

Ośrodek Badań nad Kulturą Późnego Antyku i Wczesnego Średniowiecza we Wrocławiu

a.jozefowska(at)iaepan.edu.pl

https://orcid.org/0000-0001-9377-7166

https://pan-pl.academia.edu/AnnaJozefowska

Zainteresowania badawcze:

Moje zainteresowania koncentrują się na archeologii późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza Europy Środkowej, ze szczególnym uwzględnieniem długotrwałego użytkowania cmentarzysk, praktyk pogrzebowych oraz zróżnicowania społeczności pradziejowych. Głównym przedmiotem moich badań jest analiza wielofazowych nekropolii oraz interpretacja struktur i zachowań funeralnych w oparciu o dane archeologiczne, bioarcheologiczne i fizykochemiczne, w tym studia nad pozostałościami organicznymi oraz materialnymi wskaźnikami działań rytualnych. Istotnym nurtem moich prac jest problematyka przemian społecznych u schyłku epoki brązu i na początku epoki żelaza, obejmująca zmieniające się formy ekspresji tożsamości elit, mobilność oraz praktyki obrzędowe w społecznościach okresu halsztackiego. Wieloletnie badania kompleksu cmentarzysk w Domasławiu pozwalają doprecyzowywać chronologię i fazowanie użytkowania tego miejsca, identyfikować wskaźniki statusu oraz reinterpretować rolę południowo-zachodniej Polski w sieciach kontaktów świata halsztackiego. Równolegle podejmuję zagadnienia wpływów kulturowych, wymiany i kontaktów w epoce żelaza (okres halsztacki, przedrzymski i okres wpływów rzymskich), łącząc analizę źródeł materialnych z interpretacją praktyk społecznych.

Wybrane publikacje:

Monografie:

• Józefowska A., Nowaczyk K., Nowaczyk L., Anioła M., Zarzycka-Anioła A. (2024). Cmentarzysko z epoki brązu w Domasławiu 10/11/12 i Chrzanowie 4, pow. wrocławski, Tom IV / red. Bogusław Gediga, Anna Józefowska: Profil-Archeo.
• Zarzycka-Anioła A., Anioła M., Józefowska A. (2022). Nekropola społeczności kultury łużyckiej z epoki brązu odkryta na stanowiskach Domasław 10/11/12 oraz Chrzanów 4, pow. wrocławski. Tom III. Tablice. Chrzanów stan. 4. IAE PAN, Wrocław
• Dolata-Daszkiewicz I., Daszkiewicz G., Józefowska A. (2022). Nekropola społeczności kultury łużyckiej z epoki brązu odkryta na stanowiskach Domasław 10/11/12 oraz Chrzanów 4, pow. wrocławski. Tom II. Tablice. Domasław stan. 10/11/12 / red. Bogusław Gediga. IAE PAN, Wrocław
• Zarzycka-Anioła A., Anioła M., Dolata-Daszkiewicz I., Józefowska A., Nowaczyk K., Nowaczyk L. (2022). Nekropola społeczności kultury łużyckiej z epoki brązu odkryta na stanowiskach Domasław 10/11/12 oraz Chrzanów 4, pow. wrocławski. Tom I. Katalog / red. Bogusław Gediga. IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A. (red.) (2020). Cmentarzysko wczesnej epoki żelaza z Domasławia 10/11/12. Tom 5. Opracowania specjalistyczne. IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A., Łaciak D., Dolata-Daszkiewicz I. (2020). Cmentarzysko wczesnej epoki żelaza z Domasławia 10/11/12. Tom 4. Synteza. IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A. (2019). Przemiany w obrządku grzebalnym w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza w świetle analizy źródeł z cmentarzyska w Domasławiu, pow. wrocławski i nekropolii bliskiego regionu (problemy zmian społeczno-kulturowych). IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A. (2018). Cmentarzysko wczesnej epoki żelaza z Domasławia 10/11/12. Tom 3. Tablice. Część 2. IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A. (2018). Cmentarzysko wczesnej epoki żelaza z Domasławia 10/11/12. Tom 2. Tablice. Część 1. IAE PAN, Wrocław
• Gediga B., Józefowska A. (2018). Cmentarzysko wczesnej epoki żelaza z Domasławia 10/11/12. Tom 1. Katalog. IAE PAN, Wrocław

Artykuły w czasopismach:

• Józefowska, A., Rosiak, A., Markiewicz, M., Sekulska-Nalewajko, J., Gocławski, J., Kałużna-Czaplińska, J. (2024). Rhyta and kernoi from the Domasław cemetery. The idea of offerings in the Hallstatt period. Documenta Praehistorica 51: 312–333. doi: 10.4312/dp.51.9
• Rosiak, A., Józefowska, A., Sekulska-Nalewajko, J., Gocławski, J., Kałużna-Czaplińska, J. (2024). Funerary vs. domestic vessels from the Hallstatt period. A study on ceramic vases from the Milejowice settlement and the Domasław cemetery. Scientific Reports 14: 19942. doi: 10.1038/s41598-024-70219-7
• Hałuszko, A., Kadej, M., Józefowska, A. (2025). Beetle body parts as a funerary element in a cremation grave from the Hallstatt cemetery in Domasław, SW Poland. Antiquity 99(408): e56. doi: 10.15184/aqy.2025.10182
• Gediga, B., Józefowska, A. (2023). Funeral rites in regard to the transformation of social structure in the Bronze Age and the Hallstatt Period in south-western Poland. Germania 101: 123–164
• Józefowska A., Kamyszek L., Żygadło L. (2023). Textiles from the Hallstatt period cemetery in Domasław, Wrocław district (Poland). Textile symbolism of the funeral rite. Documenta Praehistorica 50, 446-468. doi: 10.4312/dp.50.7
• Józefowska A., Kamyszek L., Żygadło L. (2022). Założenia rowkowe o charakterze funeralnym ze stanowiska Domasław 10/11/12 / Chrzanów 4, pow. wrocławski jako przejaw oddziaływań kulturowych. Przegląd Archeologiczny 70, 75–114. doi: 10.23858/Pa70.2022.3025

Aktualnie prowadzone projekty:

• „Wzorce Mobilności i Hierarchie Społeczne. Bioarcheologiczne i Chronologiczne Studium Cmentarzyska z Późnej Epoki Brązu i Okresu Halsztackiego w Domasławiu (PL)”.
  Grant NCN w konkursie SONATA BIS 14, 2024/54/E/HS3/00380 (2025–2029)

Projekt ma na celu rekonstrukcję wzorców mobilności i zróżnicowania społeczności późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na podstawie wielofazowego cmentarzyska ciałopalnego w Domasławiu. Punktem wyjścia jest założenie, że mobilność – rozumiana jako przemieszczanie się osób, grup i praktyk – oraz hierarchie społeczne są widoczne w sposobie organizacji i użytkowania nekropoli, doborze i strukturze wyposażenia grobów, a także w zmienności rytuałów pogrzebowych w czasie. Jednym z kluczowych celów projektu jest powiązanie wskaźników statusu społecznego i przemian chronologicznych z bioarcheologicznymi cechami obrządku ciałopalnego, w tym z praktykami kremacyjnymi (m.in. intensywnością spalania, zarządzaniem stosem, selekcją i deponowaniem szczątków), oraz z wskaźnikami mobilności pozwalającymi odróżniać biografie lokalne i nielokalne. Projekt integruje analizę chronologiczną i fazowanie użytkowania cmentarzyska (wspierane datowaniami radiowęglowymi) z badaniami osteoarcheologicznymi spalonych szczątków oraz analizami izotopów strontu (⁸⁷Sr/⁸⁶Sr) i spektroskopii FT-IR, umożliwiającymi identyfikację nielokalnych biografii oraz obiektywną ocenę stopnia transformacji termicznej kości. Uzupełniająco planowane są analizy związane z praktykami konsumpcyjnymi i ofiarnymi (m.in. badania pozostałości organicznych w naczyniach i analizy zooarcheologiczne) oraz zaawansowane opracowanie statystyczne danych. Wyniki mają pozwolić na interpretację relacji między mobilnością, tożsamością, statusem i zmiennością obrządku pogrzebowego w społecznościach okresu halsztackiego, a także na lepsze zrozumienie roli południowo-zachodniej Polski w sieciach kontaktów Europy Środkowej u schyłku epoki brązu i na początku epoki żelaza.

Strona Projektu: https://domaslawhallstatt.org/

Zakończone projekty:

• „Praktyki konsumpcyjne i obrzędowe wczesnej epoki żelaza na podstawie osady z Milejowic i nekropoli z Domasławia. Między funkcją a znaczeniem ‘kolekcji’ ceramicznych”
  Grant NCN w konkursie OPUS 21, 2021/41/B/HS3/02531 (2022–2024)

Projekt koncentruje się na rozpoznaniu praktyk konsumpcyjnych i obrzędowych we wczesnej epoce żelaza poprzez porównawcze studium zespołów ceramicznych z dwóch komplementarnych kontekstów: osady w Milejowicach oraz nekropoli w Domasławiu. Główny problem badawczy dotyczy relacji między funkcją użytkową naczyń a ich znaczeniem społecznym i rytualnym – w szczególności w sytuacjach, gdy ceramika występuje jako uporządkowane zestawy („kolekcje”) powiązane z określonymi praktykami (codziennymi, uroczystymi lub funeralnymi). W ramach projektu analizowane są formy oraz struktura zespołów ceramicznych i ich konteksty odkrycia, aby uchwycić różnice między ceramiką „domową” i „funeralną”, a następnie definiować je w kategoriach zachowań konsumpcyjnych, scenariuszy obrzędowych oraz sposobów budowania i manifestowania tożsamości. Efektem jest pogłębiona interpretacja roli naczyń i „kolekcji” ceramicznych w praktykach społecznych wczesnej epoki żelaza oraz wypracowanie modelu porównawczego dla badań ceramiki w kontekstach osadniczych i cmentarnych.