Informacje o projekcie
Tytuł projektu: Atlas grodzisk wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski - część II
Kierownik projektu: prof. dr hab. Sławomir Moździoch
Jednostka realizująca projekt: Ośrodek Badań nad Kulturą Późnego Antyku i Wczesnego Średniowiecza IAE PAN we Wrocławiu
Numer rejestracyjny projektu: NPRH/DN/SP/496503/2021/10
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa w ramach programu realizowanego przez Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki – moduł: Dziedzictwo narodowe” na podstawie umowy nr NPRH/DN/SP/496503/2021/10 z dnia 22.09.2022 r.
Źródło finansowania projektu: Program „Doskonała nauka II - Wsparcie monografii naukowych” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Wartość finansowania: 747 240,00 zł, w latach: 2022-2027
Całkowita wartość projektu: 747 240,00 zł
Charakterystyka projektu
Głównym celem części drugiej jest dalsza cyfrowa inwentaryzacja i kompleksowe opracowanie stanowisk archeologicznych typu grodzisk (wzmocnionych osad obronnych) z terenu Polski, obejmujących dawne obszary Słowiańszczyzny Zachodniej.
Projekt skupia się na systematycznym gromadzeniu, weryfikacji i digitalizacji rozproszonych danych archiwalnych, literaturowych oraz terenowych dotyczących tych obiektów. Grodziska wczesnośredniowieczne (głównie z okresu IX–XII/XIII w.) pełnią kluczową rolę w badaniach nad początkami państwa polskiego, procesami centralizacji władzy Piastów, organizacją osadnictwa, systemami obronnymi oraz dynamiką zmian społeczno-gospodarczych w okresie formowania się wczesnych struktur państwowych. Są one świadectwem zarówno lokalnych tradycji słowiańskich, jak i wpływów zewnętrznych (np. skandynawskich czy niemieckich).
Publikowane będą kolejne tomy serii „Wczesnośredniowieczne grodziska w Polsce”, zorganizowane według klucza powiatowego. Każdy tom zawiera informacje o grodziskach z opisem lokalizacji, historii badań, stratygrafii, chronologii (w tym datowania C14 i dendrochronologiczne), artefaktów, funkcji oraz kontekstu przyrodniczego.
Efekty pierwszej części projektu (m.in. siedem tomów katalogu) pozwoliły na weryfikację chronologii i genezy wielu obiektów, uzupełnienie luk w wiedzy o regionach takich jak Pomorze Zachodnie, Śląsk, Małopolska czy Kujawy. Część II pogłębia te ustalenia, uwzględniając nowe odkrycia, rewaluację stanowisk domniemanych oraz integrację danych z konserwatorstwem zabytków. Projekt realizowany jest przede wszystkim przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN (Oddział we Wrocławiu), we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie oraz Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Znaczenie projektu wykracza poza czystą inwentaryzację. Dostarcza on narzędzi do szerszych analiz porównawczych (typologia grodów pierścieniowatych, stożkowatych, wielowalowych), rekonstrukcji krajobrazu kulturowego oraz ochrony dziedzictwa archeologicznego. W dłuższej perspektywie przyczynia się do lepszego zrozumienia procesów urbanizacji, militaryzacji i integracji terytorialnej ziem polskich w wczesnym średniowieczu. Wyzwania obejmują m.in. różny stan zachowania obiektów (niszczenie przez erozję, rolnictwo czy urbanizację), fragmentaryczność źródeł oraz konieczność interdyscyplinarnego podejścia (archeologia, historia, geografia, nauki przyrodnicze).
Podsumowując, „Atlas grodzisk… część II” to istotny element budowania cyfrowego repozytorium dziedzictwa archeologicznego Polski, łączący tradycyjną kwerendę z nowoczesnymi technologiami. Całość wpisuje się w szerszy nurt badań nad Słowiańszczyzną Zachodnią, podkreślając dynamikę i różnorodność wczesnośredniowiecznego osadnictwa obronnego.
