Dr hab. Olga Miriam Przybyłowicz

Ośrodek Historii Kultury Materialnej

 

o.przybylowicz(at)iaepan.edu.pl

Academia.edu

Zainteresowania badawcze:

historia Kościoła, historia monastycyzmu w średniowieczu i nowożytności na ziemiach polskich oraz w Europie Środkowej i Zachodniej, historia kultury materialnej ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień warunków bytu i wyposażenia wnętrz klasztorów oraz kwestii pożywienia

 

Wybrane publikacje:

Monografie:

• Inwentarze dóbr ziemskich klasztoru klarysek gnieźnieńskich (koniec XVI - początek XVII w.), Warszawa 2024
• Przybyłowicz O. M. (2016). Reguła zakonna jest wozem do nieba. Realia życia w klasztorach klarysek od XIII do końca XVI wieku w Małopolsce, Wielkopolsce i na Śląsku. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

 

Artykuły w czasopismach:

• Wspólnota – memoria – identyfikacja. O tworzeniu tożsamości klasztornej na przykładzie nekrologów ksień klarysek w Gnieźnie (XVII–XIX w.), „Historia Slavorum Occidentis”, 2025, nr 2, s. 70-102
• „Na kolacyjej bułki białego chleba przy obiedzie się daje”. Wieczorny posiłek w konwencie bernardynek krakowskich – klasztorne zwyczaje i praktyki żywieniowe w drugiej połowie XVIII stulecia, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 2025, R. LXXIII nr 1, s. 129-142
• Przy stole bernardynek krakowskich. Menu obiadowe w świetle unikatowego rękopisu z drugiej połowy XVIII w. Przyczynek do badań nad dziedzictwem kulinarnym Rzeczpospolitej, „Res Historica”, 2024, t. 57, s. 1005-1051
• Dokumenty i dyplomy klasztoru klarysek w Gnieźnie. Sposoby uwierzytelniania dokumentów w praktyce kancelaryjnej konwentu św. Klary. Inwentarz. „Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne”, 2021, t. 115, s. 361-418
• „Baranek pieczony nadziewany, buraki, po sztuce kołacza”. Świąteczne obiady bernardynek krakowskich w drugiej połowie XVIII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2021, R. LXIX, nr 3, s. 361-372
• Źródła dochodów klasztoru klarysek w Gnieźnie pod koniec XVI wieku na podstawie rękopisu „Regestrum 1593”, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 2020, R. LXVIII, s. 171-186
• Przybyłowicz O.M. (2019). Źródła rękopiśmienne z klasztoru klarysek gnieźnieńskich w Archiwum Archidiecezjalnym Gnieźnie. Stan wiedzy, prezentacja spuścizny i możliwości badawcze, „Archiwa, Biblioteki, Muzea Kościelne”, 2019, 111.
• Przybyłowicz O. M. (2017). Źródła do poznania gospodarki w dobrach wiejskich klarysek gnieźnieńskich od końca XVI do schyłku XVII stulecia, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 65(4), 447-460.
• Przybyłowicz O. M. (2016). Klasztor klarysek w Strzelinie – uposażenie, darowizny i dochody. Przyczynek do standardu życia wspólnoty w świetle prawa zakonnego i dokumentów, Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, 71(2), 20-46
• Przybyłowicz O. M. (2016). Rękopis Księgi wszystkich spraw Konwentu Gnieźnieńskiego zakonu S. Klary […] pilnie pisane w roku pańskim 1609 i jego zawartość. Hereditas Monasteriorum, 7, 247-263.
• Przybyłowicz O. M. (2014). Rachunki za pogrzeby sióstr norbertanek klasztoru na Zwierzyńcu (XVII-XVIII wiek), Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 62(3), 431-440
• Przybyłowicz O. M. (2013). „Pamięć obłóczyn kożdy probantki”. Ceremonia obłóczyn w świetle rękopisu Modus suscipiendi novitias ad habitum S. Clarae z 1600 r. z klasztoru klarysek gnieźnieńskich. Hereditas Monasteriorum, 3, 179-194

 

Rozdziały w monografiach zbiorowych:

• Rzeczy drogie (luksusowe?) w rachunkach konwentu norbertanek na Zwierzyńcu pod Krakowem z lat 1662–1679, [w:], Rzecz niepospolita : przedmiot jako symbol statusu, władzy i funkcji, red. M. Saczyńska–Vercamer, E.Wółkiewicz, Warszawa, 2023, s. 143–164
• Przybyłowicz O. M. (2018). Endowments and Donations for the Poor Clares’ Polish Convents until the Mid-Sixteenth Century. The Example of Strzelin. W: Marie-Madeleine de Cevins et Ludovic Viallet (red.), L’économie des couvents mendiants en Europe centrale: Boheme, Hongrie, Pologne, v. 1220–v. 1550 (217-241). Rennes: Rennes Presses universitaires de Rennes.
• „Wolno będzie Żydom mieć okna szklane, w tych domach jednak żeby nieotworzyste…” O współistnieniu konwentu klarysek z gminą żydowską w Gnieźnie w XVI–XVII wieku, [w:] Cum gratia et amicitia. Studia z dziejów osadnictwa dedykowane Pani Profesor Marcie Młynarskiej–Kaletynowej z okazji 65–lecia działalności naukowej, red. D. Adamska, K. Chrzan, A. Pankiewicz, Wrocław, 2017, s. 313–326
• Przybyłowicz O. M. (2017). Biskupi krakowscy końca XVI i początku XVII w. wobec klasztorów żeńskich. Przemiany architektoniczne inspirowane potrydenckim prawem kościelnym i teorią sztuki. W: M. Walczak (red.), Działalność fundacyjna biskupów krakowskich, 1, (325-354). Kraków: Societas Vistulana
• Przybyłowicz O. M. (2017). Ubóstwo – teoria i praktyka. Klasztory klarysek na Śląsku, w Małopolsce oraz w Wielkopolsce w średniowieczu i wczesnej nowożytności. W: D. Rywiková, R. Lavička (red.), Ordo et paupertas. Ordo et paupertas. Českokrumlovský klášter minoritů a klarisek ve středověku v kontextu řádové zbožnosti, kultury a umění (43-62), Opava: Ostravska Univerzita
• Czersk – ośrodek władzy książęcej w XV w., [w:], Czersk. Wzgórze Zamkowe, red. Przemysław Urbańczyk [et al.], Warszawa, 2016, s. 49–59
• Przybyłowicz O. M. (2016). „Vita beatae Cunegundis” z archiwum SS Klarysek w Starym Sączu. Losy rękopisu, stan zachowania, źródła wiedzy kronikarza o klasztorze Ubogich Pań. W: L. Korczak, M. D. Kowalski, P. Węcowski (red.), Jan Długosz (1415-1480). Życie i dzieła, Historia Iagellonica (87-101). Kraków: Uniwersytet Jagielloński
• Zając, dwa złote na pieprz i kary za gry hazardowe, Dwa przywileje klarysek dla miasta Kostrzyna z 1477 i 1615 r., [w:] Ecclesia Regnum Fontes. Studia z dziejów średniowiecza. Prace ofiarowane Profesor Marii Koczerskiej, red. S. Gawlas i in., Warszawa, 2014, s. 138–149
• Dla prędszego wydawania obiadu": rozporządzenia wizytatorów dotyczące stołu i posiłków w klasztorach żeńskich diecezji krakowskiej z końca XVI-połowy XVII wieku, [w:] Rzeczy i ludzie. Kultura materialna w późnym średniowieczu i okresie nowożytnym. Studia dedykowane Marii Dąbrowskiej, red. M. Bis, W. Bis. Warszawa 2014, s. 241–266
• Refleksje nad badaniami na temat kobiet w średniowiecznej Polsce (50 procent, wspólnie z A.Pobóg-Lenartowicz), [w:], Dzieje kobiet w Polsce. Dyskusja wokół przyszłej syntezy, red. K. Makowski, Poznań 2014, s. 29–52
• Jak panny zakonne rozliczały się? Księgi rachunkowe jako źródło do badań nad polskimi klasztorami żeńskimi w XVI–XVIII w., [w:] Klasztor w gospodarce średniowiecznej i nowożytnej, red. Marek Derwich, Wrocław 2013, s. 101–114
• Pobożność przedstawicielek rodów panujących Europy Środkowej (XIII po XIV w.). Fenomen popularności franciszkanizmu: inspiracje – modele, [w:] Per mulierem... kobieta w dawnej Polsce – w średniowieczu i w dobie staropolskiej, red. K.Justyniarska–Chojak, S. Konarska-Zimnicka, Warszawa 2012, s. 67–88
• Przybyłowicz O. M. (2012). Stabilisation and Continuity. The Nunnery of the Order of St. Clare in Stary Sącz from Visitation of Cardinal Radziwiłł (1599) to the Refomation of Bishop Kajetan Sołtyk (1763). W: V. Capska, J. Ch. Maegraith, Ch. Schneider (red.), Between Revival and Uncertainty. Zwischen Aufbruch Und Ungewissheit (97-129), Opava: Opavska Universita

 

Aktualnie prowadzone projekty:

• Gospodarka klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu w drugiej połowie XVII wieku

Celem badań jest ukazanie gospodarki norbertanek na Zwierzyńcu pod Krakowem w II połowie XVII stulecia: stanu majątku po potopie szwedzkim, systemu zarządzaniami nimi, charakterystyka kategorii dochodów pozyskiwanych z dóbr wiejskich, folwarków, w tym naturaliów, w końcu określenie ich znaczenia w funkcjonowaniu klauzurowej wspólnoty zakonnej

 

Wybrane ukończone projekty:

• „Klasztory w klarysek w Małopolsce, Wielkopolsce i na Śląsku od XIII do końca XVI wieku”.

Efektem kilkuletnich badań nad zagadnienia realiów życia w klasztorach, oparta w dużej mierze na danych pozyskanych z kwerend w archiwach klasztornych i kościelnych jest monografia: Reguła zakonna jest wozem do nieba składająca się z pięciu rozdziałów: 1. Fundacja. Podstawy gospodarcze, 2. Struktury konwentów, 3. Architektura zespołów klasztornych, 4. Przyjmowanie do klasztorów. Ceremonia obłóczyn i składania ślubów zakonnych, 5. Codzienność życia zakonnego między prawem a realiami. Poruszone w niej zagadnienia odnoszące się do funkcjonowania klasztorów klarysek w średniowieczu w sferze organizacji w strukturach państwa, społeczeństwa, kościoła, w końcu zakonu św. Franciszka. Przedstawiono warunki bytu zakonnic. W najobszerniejszym rozdziale odnoszącym się do realiów życia klasztorów św. Klary skupiono uwagę na wielu problemach z historii kultury materialnej m.in. pożywieniu, ubiorze, rytmie dnia i roku w klauzurowych wspólnotach, własności wspólnej i indywidualnej, higienie osobistej, chorobie, śmierci i pogrzebie mieszkanek klasztorów.

• „Archiwalia klasztoru klarysek w Gnieźnie zgromadzone w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie. zbioru, możliwości badawcze, prezentacja poszczególnych jednostek archiwalnych”.

Kilkuletnie badania w zasobach Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie pozwoliły na zestawienie liczebne i tematyczne spuścizny rękopiśmiennej po skasowanym w 1837 r. klasztorze klarysek, która nie jest tak skromna, jak wynikałoby z przeglądu literatury przedmiotu. Materiały proweniencji tego konwentu nie stanowią wyodrębnionego zespołu, a znajdują się w kilku zespołach i jednostkach: Zakon Klarysek w Gnieźnie (ZKG), Dyplomy Gnieźnieńskie (Dypl.Gn), dział Akta klasztorne, Archiwum Kapituły Metropolitalnej (A. Cap. B) oraz akta luźne (A. Cap. Luzy O sygn. 14-52), Konsystorz gnieźnieński. Całość obejmuje oryginalne pergaminowe dyplomy średniowieczne i nowożytne, dokumenty papierowe z XVI-XIX wieku, kodeksy liturgiczne oraz o tematyce gospodarczo-ekonomicznej i ponad 4000 kart w zbiorze Akta Luźne.

Efektem kwerendy jest ponad 10 artykułów dotyczących różnorodnych aspektów historii klasztoru klarysek w Gnieźnie, m.in. Wizytacje klasztoru klarysek w Gnieźnie z lat 1595-1598; „Pamięć obłóczyn kożdy probantki”. Ceremonia obłóczyn w świetle rękopisu Modus suscipiendi novitias ad habitum S. Clarae z 1600 r. z klasztoru klarysek gnieźnieńskich; Zając, dwa złote na pieprz i kary za gry hazardowe, Dwa przywileje klarysek dla miasta Kostrzyna z 1477 i 1615 r.; Z badań nad obrządkiem pogrzebowym klarysek - liturgia i miejsca pochówku w klasztorach na ziemiach polskich (w: Epigraphica et Sepulcralia, Praha 2015), Rękopis Księgi wszystkich spraw Konwentu Gnieźnieńskiego zakonu S. Klary […] pilnie pisane w roku pańskim 1609 i jego zawartość’; Documents of Polish kings issued for the monastery of the Poor Clares in Gniezno (16th-18th centuries). Kings as the protectors of the convent. Wyniki badań prezentowane były w Polsce i zagranicą.

 

Nagrody i stypendia:

• 2025 – Nagroda Dyrektora IAE PAN za dorobek publikacyjny
• 2024 – Fundacja Lanckorońskich (projekt nr 316/2024)
• 2020 – Nagroda Dyrektora IAE PAN za dorobek publikacyjny
• 2016 – Nagroda Dyrektora IAE PAN za osiągnięcie publikacyjne 2016 r.: monografia: „Reguła zakonna jest wozem do nieba. Realia życia w klasztorach klarysek w Małopolsce, Wielkopolsce i na Śląsku, Warszawa
• Fundacja Jana Pawła II (Rzym, 2002)
• Rządu włoskiego (Rzym, 1999, 2001).

 

Udział w konferencjach międzynarodowych:

• • Praga 2022 (3-5 XI): Epigraphica et Sepulcralia. 21. Fórum epigrafických a sepulkrálních studií
  • Praga 2021 (2-3 XI, referat wygłoszony on-line): Epigraphica et Sepulcralia. 20. Fórum epigrafických a sepulkrálních studií
  • Telč 2018 (24-26 IX): Řád a město, řád a jeho mecenáši
  • Česky Krumlov 2015 (23-24 X): Ordo et paupertas. Českokrumlovský klášter minoritů a klarysek ve středověku v kontextu řádové kultury, zbožnosti a světské moci pozdního středověku a raného novověku
  • Wrocław 2015 (21-23 V): La Vie matérielle des couvents mendianten Europe Centrale/ The Material running of the Mendicant Friaries in Central Europe
  • Praga 2013 (31 X-1 XI): Epigraphica et Sepulcralia. 12. Fórum epigrafických a sepulkrálních studií
  • Graz 2011 (25-28 VII): Monastic and Secular Female Communities in Central Europe in the Long Eighteenth Century/Klösterliche und weltliche Frauengemeinschaften in Zentraleuropa im „langen“ 18. Jahrhundert