Informacje o projekcie
Tytuł projektu: Śluzowiec jako metoda. Etnografi apraktyk naukowch
Numer projektu: OPUS 2019/33/B/HS3/02332
Kierownik projektu: dr Maria Salomea Dębińska
Jednostka prowadząca projekt: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Źródło finansowania projektu: Narodowe Centrum Nauki
Słowa kluczowe: antropologia nauki, studia nad nauką i technologią, posthumanizm, zwrot ontologiczny, Physarum polycephalum
Kontakt: m.debinska(at)iaepan.edu.pl
Charakterystyka projektu
Projekt miał na celu zbadanie, w jaki sposób śluzowiec Physarum polycephalum wykorzystywany jest do badania, modelowania czy teoretyzowania o ludzkich systemach społecznych. Jego rezultatem miała być również refleksja metodologiczna i teoretyczna dotycząca warunków możliwości prowadzenia etnografii wielogatunkowej i sposobów opisu relacji pomiędzy ludzkimi i nieludzkimi uczestnikami badań etnograficznych. W ramach projektu został zgromadzony obszerny i zróżnicowany materiał badawczy uzyskany podczas badań etnograficznych w trzech wybranych lokalizacjach, uzupełniony o wywiady z artystami i naukowcami z innych ośrodków.
Podstawową cechą śluzowca Physarum polycephalum jest zdolność tworzenia efektywnych i odpornych sieci łączących źródła jego pożywienia, która czyni go przedmiotem zainteresowania nie tylko biologii, ale również matematyki i informatyki oraz bio-sztuki. Śluzowiec kształtuje również sieci badaczy i artystów zajmujących się sieciami komunikacyjnymi, procesami samoorganizacji, emergencji czy pierwotnymi formami poznania, a badania nad śluzowcem łączą bardzo różnorodne konteksty społeczne i teoretyczne. Celem projektu był zatem również opis różnorodnych kontekstów społecznych, w których definiowane są relacje pomiędzy śluzowcem a ludźmi.
Etnografia pola społecznego, w którym funkcjonuje śluzowiec i przepływów pomiędzy dyscyplinami pozwoliła scharakteryzować śluzowca jako modelowy organizm w biologii i jednocześnie jego przemiany kiedy praktyki badawcze z jego udziałem przenoszone są w pole informatyki i sztuki. Istotnym przedmiotem analizy były narzędzia mediacji pomiędzy tymi obszarami, jak również formy współpracy pomiędzy biologami, artystami i informatykami. To pozwoliło skonceptualizowanie śluzowca jako “obiektu granicznego” (pojęcie stworzone przez Susan Leigh-Star), umożliwiającego mediację i translację pomiędzy rozmaitymi społecznymi kontekstami.
W trakcie badań pojawiły się nowe pytania i perspektywy teoretyczne, które wpłynęły na ostateczne wyniki projektu. Jedno z nich dotyczyło efektów intensywnej wymiany i współpracy pomiędzy biologami, informatykami i artystami zajmującymi się śluzowcem – jednym z wniosków płynących z badań jest to, że śluzowiec zachęca do wychodzenia poza własną dyscyplinę i skłania informatyków i biologów do uczestnictwa w projektach artystycznych, jak również angażuje ich w rozmaite formy socjologicznych i fantastyczno-naukowych spekulacji. Jedmym z rezultatów projektu jest analiza relacji pomiędzy faktem a fikcją w badaniach naukowych oraz nad rolą spekulacji w badaniach nad śluzowcem.
Projekt wnosi istotny wkład w społeczne studia nad nauką – popularność Physarum polycephalum, która wynika zarówno z jego wyjątkowych umiejętności, jak i z tego, że jego sieci i ruchy rejestrowane za pomocą fotografii poklatkowej są spektakularne pod względem estetycznym, sprawia, że jest on przedmiotem wielu analiz dotyczących pozaludzkich form inteligencji, poznania czy świadomości, a cześciej – inspiracją do spekulacji na te tamaty. Wynikiem niniejszego projektu jest nie tylko analiza tego, w jaki sposób konceptualizowany jest śluzowiec przez osoby, które z nim pracują, ale również ich pracy w laboratoriach, co pozwala oddzielić spekulacje od sprawdzalnych faktów. Efektem projektu jest również analiza roli spekulacji i fikcji w tworzeniu wiedzy naukowej oparta na obserwacjach i rozmowach z osobami, które poddają tę kwestię refleksji z perspektywy praktyki naukowej.
