Dr Alicja Soćko-Mucha
Ośrodek Etnologii i Antropologii Współczesności, Pracownia Etnologii w Krakowie
kontakt: a.socko-mucha(at)iaepan.edu.pl
Zainteresowania badawcze
- antropologia śmiechu, humoru i komizmu
- niematerialne dziedzictwo kulturowe Krakowa
- metodologia nauk humanistycznych
- estetyka
- muzealnictwo
Wybrane publikacje
Monografie
Beczek A., Soćko-Mucha A., Portrety koronczarek krakowskich, Muzeum Krakowa, Kraków 2020.
Artykuły w czasopismach
Soćko-Mucha A. (2023). Od „tradycji” do „niematerialnego dziedzictwa”. Przykład szopkarstwa krakowskiego. Perspektywy Kultury, 40, 1 (mar. 2023), 43-58. https://doi.org/10.35765/pk.2023.4001.05
Soćko-Mucha A. (2023). Humor w czasach zarazy (Polska 2020-2022). LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego [online], T. 107, s. 142-169. https://doi.org/10.12775/lud107.2023.05
Soćko-Mucha A. (2016). Śmiech ludzki i śmiech nieludzki. Szok Kulturowy, 3-4, 132-137.
Rozdziały w monografiach zbiorowych
Soćko-Mucha A. (2023). Wprowadzenie. [W:] L. Kowalczyk, Budownictwo ludowe wsi Ryżki w powiecie łukowskim. Red. M. Szczygielska, M. Burdach; opinia: J. Święch. Łuków: Muzeum Regionalne w Łukowie, s. 9-16. https://muzeum.lukow.pl/budownictwo-ludowe-wsi-ryzki-w-powiecie-lukowskim/
Soćko-Mucha A (2021). Nie tylko „krakowskie”. Szopkarstwo na Pomorzu. [W:] A. Niedźwiedź, I. Okręglicka (red.), Niematerialne dziedzictwo kulturowe w teorii i praktyce. Kraków: Muzeum Krakowa, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, 99-112.
Soćko-Mucha A. (2016). Ekstaza Świętego Franciszka El Greca. W: B. Bigaj-Zwonek, B. Hryszko, S. Góra (red.), Sztuka-Wartość-Sacrum. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Pawłowi Taranczewskiemu (79-82), Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM.
Soćko-Mucha A. (2014). Antropologia śmiechu: językowy obraz świata. W: M. Król (red.), Nauka prowadzi w przyszłość (219-222) Kraków: AT Wydawnictwo.
Soćko A. (2010). Filozoficzny kontekst twórczości Zbyluta Grzywacza. W: J. Boniecka (red.), Artysta wobec siebie i społeczeństwa. Twórczość Zbyluta Grzywacza i jej konteksty. Materiały z konferencji naukowej w Muzeum Narodowym w Krakowie 7-8 maja 2009 (41-49) Kraków: Universitas.
Aktualnie prowadzone projekty
Humor zawodowy pracowników muzeów etnograficznych i skansenowskich w Polsce – aspekty metodologiczne
Od kilku lat Alicja Soćko-Mucha bada humor zawodowy muzealników w Polsce, koncentrując się przede wszystkim na środowisku pracowników muzeów etnograficznych i skansenowskich. Korzysta z metody wywiadu etnograficznego, obserwacji uczestniczącej, kwerendy bibliotecznej, archiwalnej i internetowej, autoetnografii. Powyższe metody badawcze, pomimo swojego bogactwa, wykazują pewne ograniczenia przy zastosowaniu ich do badań humoru. Z drugiej strony, znaczna część materiałów, pozyskanych w trakcie badań, nie nadaje się do bezpośredniej publikacji z przyczyn etycznych, obyczajowych, w związku z ochroną danych osobowych i dążnością do zachowania dobrego imienia instytucji. Jednocześnie pominięcie tych materiałów zubaża, a może nawet przekłamuje obraz humoru zawodowego muzealników. Celem zadania jest wskazanie na dylematy, wyzwania, ograniczenia, trudne decyzje metodologiczne związane z badaniem humoru oraz zaproponowanie rozwiązań sygnalizowanych problemów metodologicznych.
Muzeum Krakowa „Atlas niematerialnego dziedzictwa Krakowa – etap I”
Program MNiSW „Nauka dla Społeczeństwa II”. Alicja Soćko-Mucha prowadzi kwerendy archiwalne oraz etnograficzne badania terenowe na terenie Krowodrzy.
Humor czasów zarazy (2020)
Pandemia COVID-19 w zwierciadle dowcipów, żartów i memów internetowych
Wspólnota doświadczeń zawodowych a wspólnota śmiechu. Cz.1.: Czy istnieje muzealna wspólnota śmiechu? O poczuciu humoru muzealników (2019)
Celem projektu jest dogłębna analiza wybranych wspólnot śmiechu, jakie łączą ludzi, uprawiających ten same zawody. Materiał badawczy (uzyskany na drodze badań terenowych metodą obserwacji uczestniczącej i wywiadu etnograficznego oraz śledzenia treści zamieszczanych na portalach społecznościowych), zostanie poddany analizie przy użyciu kategorii zaczerpniętych z etnologii, socjologii, psychologii oraz filozofii. Pozwoli to nie tylko na określenie cech charakterystycznych każdej spośród badanych wspólnot śmiechu, lecz również na ustalenie, jakie funkcje w określonych grupach zawodowych pełni humor i śmiech. Wartościowym poznawczo, choć niejako ubocznym, dodatkowym rezultatem podjętych badań będzie zapewne zaktualizowanie listy komicznych typów zawodowych Bystronia.
Wybrane ukończone projekty
Współpraca z Bułgarską Akademią Nauk w latach 2022-2023
Polsko – bułgarski projekt na lata 2022-2023 „Procesy materialnego i niematerialnego dziedziczenia. Perspektywy Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej” / ‘Tangible and Intangible Heritagisation. Central and South-Eastern European Perspectives’, kierownik polskiego zespołu: dr hab. Dagnosław Demski, prof. IAE PAN
Humor zawodowy muzealników w Polsce
Pilotażowe etnograficzne badania terenowe (Narodowe Centrum Nauki, Miniatura 7, nr projektu: 2023/07/X/HS3/00763)
Alicja Soćko-Mucha w ramach projektu odbyła 8 wyjazdów terenowych do czterech placówek muzealnych: Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie (18-21.01.2024; 15-18.03.2024), Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu (3-5.06.2024; 23-26.09.2024), Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach (31.01-6.02.2024; 28-31.08.2024) oraz Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (27-29.06.2024; 27.07.2024), gdzie przeprowadziła wywiady – badania pilotażowe z ok. 40 pracownikami tych jednostek. Rozmowy miały charakter indywidualny lub grupowy; większość rozmówców zgodziła się nagrać wywiad na dyktafon. Badaczka prowadziła ponadto notatnik terenowy, w którym spisywała swoje obserwacje i wrażenia. Niektórzy z rozmówców podzielili się z nią materiałem ilustracyjnym w postaci fotografii cyfrowych, memów, książek, skanów artykułów, w trakcie wywiadu bądź w czasie późniejszym, w korespondencji mailowej. Przeprowadzone wywiady pozwoliły na uzyskanie wstępnej odpowiedzi na pytania: z czego śmieją się polscy muzealnicy?; jakie funkcje pełni śmiech i poczucie humoru w pracy muzealnika? Wstępnie potwierdziły też hipotezę badawczą, w myśl której: „istnieje swoisty dla muzealników humor zawodowy, który pełni funkcje wspólnototwórcze i identyfikacyjne, przekraczając granice poszczególnych muzeów. Jednocześnie w obrębie środowiska muzealnego istnieją pomniejsze ścierające się wspólnoty śmiechu, które wynikają z wewnętrznych napięć i konfliktów”. Okazało się, że muzealne żarty najczęściej krążą wokół następujących zagadnień: stereotyp muzeum, organizacja pracy w muzeum, zarobki w muzeum, warunki pracy, charakterystyczne postacie w muzeum i ich nawyki, przełożeni, dawni dyrektorzy, dawni pracownicy, muzeum a władza, komiczne sytuacje związane z transportem muzealiów, komiczne opisy obiektów w kartach inwentarzowych, zwiedzający, ludzie i zwierzęta, życie towarzyskie w muzeach. Wstępna analiza pozwala wskazać na szeroką paletę muzealnego humoru: od pełnej afirmacji rzeczywistości po czarny humor. Zrealizowane działanie naukowe, choć na razie w wersji pilotażowej, wyraźnie pokazuje też, że analiza humoru zawodowego polskich muzealników wiele mówi na temat stanu i przemian polskiego muzealnictwa.
Europejskie stolice humoru: Wąchock i Gabrowo okiem antropologa (2023-2024)
Celem projektu jest dokonanie analizy porównawczej dowcipów o mieszkańcach Gabrowa i kawałów o mieszkańcach Wąchocka oraz przebadanie, w jaki sposób dziedzictwo humoru może stać się siłą napędową i rozpoznawalnym znakiem miasta. Alicja Soćko-Mucha przygląda się działaniom, podejmowanym przez samorządy i instytucje kultury Wąchocka oraz Gabrowa, które wykorzystują zasoby popularnych dowcipów na temat mieszkańców omawianych miast – dla zbudowania marki miasta oraz, w przypadku Wąchocka, dekonstrukcji jego stereotypu.
HERILIGION (2017-2019)
Prowadzenie etnograficznych badań terenowych ulicy Grodzkiej w Krakowie, pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie, Rękawki, Podgórza i Orszaku Trzech Króli w Krakowie w ramach międzynarodowego projektu badawczego HERILIGION: The heritagization of religion and the sacralization of heritage in contemporary Europe (grant HERA, kierownik zespołu polskiego: dr hab. Anna Niedźwiedź)
Pochód Lajkonika (2018)
2018: współprowadzenie badań fokusowych (konsultacji społecznych) na temat niematerialnego dziedzictwa kulturowego krakowian w ramach projektu Pochód Lajkonika – ochrona tradycji, animacja i edukacja kulturalna mieszkańców miasta, realizowanego przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, dofinansowanego przez MKiDN w programie „Kultura ludowa i tradycyjna” 2018 (kierownik projektu: dr Andrzej Iwo Szoka); zob. Soćko-Mucha, A., Raport z konsultacji społecznych (badań fokusowych) nt. niematerialnego dziedzictwa kulturowego krakowian, przeprowadzonych przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa w 2018 roku.
Wesela 21 (2009)
Prowadzenie wywiadów etnograficznych z udzielającymi ślubów w ramach projektu badawczego „Wesela 21”, mającego na celu opisanie współczesnych obyczajów weselnych w Małopolsce, realizowanego przez Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie.
Nagrody i stypendia
Dotacja celowa Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, kwerenda w Bibliotece The Bakhtin Centre na Uniwersytecie w Sheffield (wrzesień 2015).